Ο αφοπλισμός του 1946 από το Αρχηγείο Αγράφων του ΔΣΕ

Με την σύσταση του Αρχηγείου Αγράφων το 1946, τέθηκε το ζήτημα των οπλισμένων χωρικών σε συνδυασμό με την έλλειψη όπλων και πυρομαχικών του ΔΣΕ. Οι οπλισμένοι χωρικοί των χωριών των Αγράφων διαχωρίζονταν σε δύο κατηγορίες:

1. Σε όσους είχαν με τη βία ή οικειοθελώς εξοπλιστεί από τις κυβερνητικές δυνάμεις κατά των ανταρτών
2. Σε όσους κατείχαν όπλα υπό διάφορες συνθήκες και τα χρησιμοποιούσαν για τη δική τους προστασίας. 

Σε ότι αφορά την πρώτη κατηγορία πολιτών ο ΔΣΕ κρατούσε διττή στάση. Στην περίπτωση πολιτών που οπλίστηκαν με τη βία και δεν μετείχαν σε ενέργειες κατά των ανταρτών ή των δημοκρατικών πολιτών, ο ΔΣΕ κρατούσε στάση ήπια. Συνήθως ο αφοπλισμός γίνονταν κατόπιν συνεννόησης. Σε περιπτώσεις ομάδων που ανέπτυξαν παρακρατική δράση, ο ΔΣΕ κρατούσε επιθετική στάση και τους αφόπλιζε συνήθως κατόπιν σύγκρουσης. Για τη δεύτερη κατηγορία πολιτών το αρχηγείο του ΔΣΕ επέλεξε μια πολύ ήπια προσέγγιση με ενημέρωση των πολιτών και αφοπλισμό κατόπιν συνεννόησης. Για την εφαρμογή του αφοπλισμού στα χωριά των Αγράφων τέθηκε υπεύθυνος ο γνωστός στην τοπική κοινωνία αγωνιστής του ΕΛΑΣ και καπετάνιος του ΔΣΕ Χρήστος Κορώζης. Ο Κορώζης έχαιρε μεγάλης εκτίμησης για το ήθος και την αγωνιστικότητά του σε όλα τα χωριά του Δήμου Αγριθέας και ήταν ιδιαίτερα κατάλληλος για αυτή την αποστολή. 

Το σχέδιο αφοπλισμού περιλάμβανε μια διείσδυση του δυτικού συγκροτήματος στα χωριά του δήμου η οποία κρατήθηκε μυστική και ξεκίνησε από το δάσος πάνω από το παραθεριστικό κέντρο Νεράιδα. 

Η επιχείρηση ξεκίνησε στις 15 Σεπτέμβρη του 1946. Στη Νεράιδα το συγκρότημα έκανε μικρή στάση κατά την οποία τους εξηγήθηκε ο σκοπός της επιχείρησης. Τους εξηγήθηκε ότι η συμπεριφορά και η ενέργεια του κάθε αντάρτη ξεχωριστά θα έπρεπε να είναι υποδειγματική, ώστε η επιχείρηση να διεξαχθεί ομαλά και να αναπτυχθούν φιλικές σχέσεις με τους κατοίκους. Μετά από 5-6 ώρες πορεία, το συγκρότημα έφθασε στο χωριό Πετρίλια στο βουνό Γκαβέλ. Είναι ένα χωριό με πολλές γειτονιές που για να περάσει κανείς από όλα του τα σπίτια απαιτεί σχεδόν μια ολόκληρη μέρα. Το χωριό αυτό οι αντάρτες του ΕΛΑΣ το είχαν χαϊδευτικά ονομάσει Ενωμένες Πολιτείες λόγω της δομής και της έκτασής του. Μια διμοιρία έφθασε έξω από το χωριό, ενώ δύο άλλες με το στοιχείο του πυροβόλου κατευθύνθηκαν στο ύψωμα Αφορισμένη και πήραν μέτρα ασφαλείας. Εκεί η κίνηση των ανταρτών έγινε αντιληπτή από ένα μικρό κυβερνητικό φυλάκιο στο χωριό Βλάση από όπου έπεσαν μερικοί πυροβολισμοί. Την ώρα εκείνη αντιπροσωπεία των ανταρτών με επικεφαλής των Κορώζη έμπαινε στο χωριό. Με το άκουσμα του πυροβολισμού, οι χωρικοί ξεκίνησαν να εγκαταλείπουν άτακτα το χωριό. Ο Κορώζης έσπευσε στην πλατεία και ενημέρωσε μερικούς άνδρες για τα τεκταινόμενα. Αφού τους καθησύχασε του ζήτησε να φέρουν πίσω τους χωρικούς στο χωριό. Παράλληλα χτυπούσε η καμπάνα για να μαζευτεί ο κόσμος. 

Μερικές ώρες μετά οι περισσότεροι χωρικοί είχαν επιστρέψει στο χωριό και συγκεντρώνονταν στην πλατεία. Ο Κορώζης με λίγα απλά λόγια τους εξήγησε το σκοπό του ΔΣΕ και τους κάλεσε να βοηθήσουν με ότι μπορούν. Έτσι άρχισε ο διάλογος. "Σε τι μπορούμε να βοηθήσουμε εμείς οι φτωχοί;" ρώτησε ένας χωρικός και ο Κορώζης απάντησε απλά " Με όπλα και καλή καρδιά". Κατόπιν, ξεκίνησε να προσκαλεί μερικούς με τα ονόματά τους να φέρουν τα όπλα στους στους αντάρτες. Μερικοί έφθασαν γρήγορα και άφηναν άλλος το μάλινχερ, άλλος το μάουζερ και τα ανάλογα πυρομαχικά. 

Τις επόμενες ημέρες η φήμη του ΔΣΕ αλλά και του Κορώζη διαδόθηκε σε όλα τα χωριά της Αγριθέας. Οι αντάρτες πέρασαν από τα χωριά Τροβάτο, Στεφανιάδα, Βραγγιανά, Κοστέσα, Φουντωτό, Λεοντίτ, Τριζόλ, Βλάση, Μπουκοβίτσα κτλ. Ο Κορώζης μιλούσε με τα ίδια λόγια και οι χωρικοί ανταποκρίνονταν παραδίδοντας τα εφεδρικά όπλα τους. Δεν έλειψαν και οι μεμονωμένες περιπτώσεις χωρικών που εγκατέλειψαν τα χωριά τους φοβούμενοι τους αντάρτες. Υπήρξαν ασφαλώς και οι περιπτώσεις που ορισμένοι χωρικοί δυστροπούσαν και δεν ήθελαν να παραδώσουν τον οπλισμό τους. Τότε οι συζητήσεις τραβούσαν σε μάκρος. Ο Κορώζης είτε ο ίδιος ήξερε, είτε είχε πληροφορίες και ζητούσε από τον κάθε χωρικό συγκεκριμένο αριθμό και τύπο όπλου που έπρεπε να παραδώσει. Συχνά άκουγες διαλόγους σαν τον παρακάτω που παραθέτει ο Τάκης Ψημμένος στο βιβλίο του: 

_ Καλά ρε Μήτρο, μόνο το μάουζερ μας έφερες; Φέρε μας και την αραβίδα την κοντή.

_ Μα ρε καπετάνιε, ξέρεις αυτή την έχω δώρο από τον μακαρίτη τον μπάρμπα μου τον Θανάση. Είναι βολική και εύκολα μπαίνει κάτω από την κάπα...

_ Φέρε την τώρα και άμα τελειώσει ο πόλεμος θα στην επιστρέψουμε.

Κι ο Μήτρος πήγαινε στενοχωρημένος και την έφερνε από την κρυψώνα της. 

Με την επιχείρηση αυτή συγκεντρώθηκαν περίπου 250 όπλα παντός τύπου, ενώ ενισχύθηκαν οι δεσμοί του ΔΣΕ με τις τοπικές κοινότητες. Στο χωριό Τροβάτο σε καθορισμένα σπίτια δημιουργήθηκαν πρόχειρα αναρρωτήρια με τη βοήθεια του παπά του χωριού και του Κώστα Πετρόπουλου μέλους του ΕΑΜ. Στα χωριά Φουντωτό και Τροβάτο δημιουργήθηκαν επίσης μικρές ομάδες Λαϊκής Αυτοάμυνας με ελαφρύ οπλισμό. Σημαντικό γεγονός υπήρξε επίσης ο αυθόρμητος εφοδιασμός των ανταρτών με τρόφιμα και διάφορα είδη που προέρχονταν από το υστέρημα των χωρικών της Αγριθέας. 

Ένα ευτράπελο περιστατικό έλαβε χώρα στο χωριό Φουντωτό προς το τέλος της επιχείρησης. 

Ένα μεσημέρι η αντάρτικη διμοιρία ξεκουράζονταν στο ύψωμα πάνω από το χωριό Φουντωτό όταν ακούστηκαν πυκνοί πυροβολισμοί και κάπου-κάπου εκρήξεις χειροβομβίδων από το ύψωμα Αφορισμένη. Οι αντάρτες γνώριζαν ότι στην περιοχή δεν υπήρχαν άλλες δυνάμεις τους και έσπευσαν στο σημείο για να εντοπίσουν το τι συνέβαινε. Το πρώτο πράγμα που είδαν ήταν μια νύφη ανεβασμένη σε ένα μουλάρι και τους συγγενείς να τη συνοδεύουν για το γάμο. Οι αντάρτες σταμάτησαν τους συγγενείς της νύφης και και τους κάλεσαν να παραδώσουν τον οπλισμό. "Αρκετά ρίξατε στην υγειά της νύφης. Καιρός τώρα να μας δώσετε τα όπλα γιατί τα χρειαζόμαστε. Ευχόμαστε κι εμείς να ζήσουν ευτυχισμένοι." Οι συγγενείς παρέδωσαν απρόθυμα τον οπλισμό τους και έφυγαν. Από το γάμο αποκτήθηκαν δέκα όπλα και περίπου είκοσι χειροβομβίδες. 

Το χωριό Πετρίλια σήμερα

Ταμπούρι του Εμφυλίου στο ύψωμα Λάκκα στο βουνό Γκαβέλ. 

Οι κυριότερες συγκρούσεις του 1946 στην περιοχή των Αγράφων

Οι πρώτες ένοπλες συγκρούσεις του Εμφυλίου στην περιοχή των Αγράφων άρχισαν στα τέλη του Απρίλη του 1946. Οι συγκρούσεις αυτές από την πλευρά των ανταρτών στηρίζονταν κυρίως στο στοιχείο του αιφνιδιασμού και απέβλεπαν στην εξασφάλιση όπλων από τις μοναρχικές δυνάμεις που διέθεταν άφθονα. Οι συγκρούσεις του 1946 αφορούν κατά κύριο λόγω τις πρώτες ΟΕΚΑ ( Ομάδες Ενόπλων Καταδιωκόμενων Αγωνιστών) των Αγράφων και τις διάφορες μοναρχοφασιστικές παρακρατικές συμμορίες, τη χωροφυλακή και μικρά στρατιωτικά αποσπάσματα. Από τις μάχες αυτές ενισχύθηκε στο σύνολό του το πολεμικό υλικό των ανταρτών καθώς επίσης αυξήθηκε και ο αριθμός τους. Οι κυριότερες συγκρούσεις του 1946 είναι οι παρακάτω:

• 2-3 Μαΐου: Η ανταρτομάδα του Λέοντα κάνει εμφανίσεις στα χωριά Μπόσκλαβο, Τιτάι και Βλάσδο. Εκεί συγκρούεται με ένοπλες παρακρατικές συμμορίες με ανεξακρίβωτες απώλειες.

• 5 Μαΐου: Στην περιοχή της Απιδιάς συγκροτείται επταμελής ανταρτομάδα με επικεφαλής της τον Κεραυνό. Σε μερικές ημέρες η ομάδα ενώνεται με την ΟΕΚΑ Μπελή και στις 11 του ίδιου μήνα διαλύει απόσπασμα Χωροφυλακής 40 ανδρών, στην τοποθεσία Ψηλό Κοτρώνι Καίτσας. Σκοτώνονται 15 χωροφύλακες.

• 14 Ιουνίου: Στο χωριό Παλιούρι επιδράμει η συμμορία Βουρλάκη και λεηλατεί σπίτια μελών του ΕΑΜ. Βασανίζονται αγωνιστές και δημοκρατικοί πολίτες. Ένας χωρικός ξεφεύγει του μπλόκου και ειδοποιεί τους αντάρτες. Η ΟΕΚΑ του Λέοντα κινητοποιείται από τα γύρω υψώματα και επιτίθεται στους παρακρατικούς. Σκοτώνονται 3 παρακρατικοί και οι υπόλοιποι τρέπονται σε φυγή. 

• 18 Ιουνίου: Ανταρτομάδα συνεπλάκη στο χωριό Βελέσι με 15 χωροφύλακες. Σκοτώθηκε ένας εξ αυτών και υπόλοιποι τράπηκαν σε φυγή. 

• 20 Ιουνίου: Μια ομάδα από 15 αντάρτες συγκρούεται με 80 χωροφύλακες και παρακρατικούς στο χωριό Βουνέσι. Σκοτώνονται 2 παρακρατικοί και τραυματίζονται 2 χωροφύλακες. 

• 20-22 Ιουνίου: Στο χωριό Βάλτος στον κάμπο της Καρδίτσας, η ανταρτομάδα που κρύβονταν εκεί, ύστερα από μερικές μικρές συγκρούσεις που είχε με αποσπάσματα χωροφυλακής και εθνοφυλακής, αναγκάζεται να συμπτυχθεί στα ριζά Απιδιάς- Θραψιμίου. Η ΟΕΚΑ αυτή ενώθηκε με την ομάδα του Κεραυνού κι αποτέλεσαν ενιαίο συγκρότημα, με διοικητή τον Κώστα Καφαντάρη (Νικηταρά). 

• 25 Ιουνίου: Η ΟΕΚΑ Μπελή μετά από 3 ήμερη περιπολία του χώρου Απιδιάς και νικηφόρες μικροσυμπλοκές επιστρέφει στον χώρο ευθύνης της την περιοχή Καίτσα-Γιαννιτσού. 

• 30 Ιουνίου: Η αντάρτικη διμοιρία του Αρχηγείου Αγράφων επιτίθεται στο σταθμό Χωροφυλακής Καστανιάς Καρδίτσας. Αποτέλεσμα της μάχης είναι ένας χωροφύλακας νεκρός, ένας τραυματίας και πέντε αιχμάλωτοι. Από τους αντάρτες τραυματίζεται ελαφρά ο Νίκος Χατζηπαναγής. Καταλαμβάνονται: 1 οπλοπολυβόλο, 2 τόμσον, 4 τυφέκια και ανάλογα πυρομαχικά. 

• 10 Ιουλίου: Τρεις αντάρτες που περνούν από το χωριό Παλίοκαστρο Καρδίτσας συγκρούονται με μοναρχοφασιστική συμμορία με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ένας παρακρατικός.

• 15 Ιουλίου: Η ΟΕΚΑ Νικηταρά και άλλες ανταρτομάδες συνεπλάκησαν με αποσπάσματα χωροφυλάκων και εθνοφυλάκων στον Κλειτσό, Τριφύλλα και Καροπλέσι Ευρυτανίας. Απώλειες άγνωστες.

• 16 Ιουλίου: Στο χωριό Βλοχός, μια μικρή ανταρτομάδα κυκλώνεται από αποσπάσματα χωροφυλάκων και στρατού. Επακολουθεί συμπλοκή και οι αντάρτες καταφέρνουν να ξεφύγουν με μόνο δύο τραυματίες. 

• 18 Ιουλίου: Δεκαμελής ομάδα παλαιμάχων του Αρχηγείου Αγράφων αιχμαλωτίζει στη γέφυρα Τσούκας- Βουνεσίου Καρδίτσας δύο χωροφύλακες. 

• 19 Ιουλίου: Μια ανταρτομάδα του Βάλτου Καρδίτσας δίνει σκληρή μάχη με αποσπάσματα χωροφυλάκων και στρατού στην περιοχή των χωριών Βάναρι και Βελέσι. Η μα΄χη κρατά 2 ώρες. Σοβαρές είναι οι απώλειες σε νεκρούς και τραυματίες και από τις δύο πλευρές. 

• 27 Ιουλίου: Μια ομάδα ανταρτών του δυτικού συγκροτήματος Αγράφων μπήκε στο χωριό Φανάρι και μετά από μικρή συμπλοκή αφόπλισε τον τοπικό σταθμό Χωροφυλακής. Οι αντάρτες πήραν λάφυρα 4 τόμσον και 800 σφαίρες, άρβυλα και ιματισμό. 

• 28 Ιουλίου: Δύναμη χωροφυλακής 35 ατόμων εισέρχεται στο χωριό Φανάρι και πραγματοποιεί συλλήψεις πολιτών. Οι χωροφύλακες θα συγκρουστούν με ομάδα ανταρτών με ανεξακρίβωτες απώλειες. 

• Αρχές Αυγούστου: Συμπλοκές πραγματοποιούνται μεταξύ αποσπασμάτων Χωροφυλακής, στρατού και ανταρτών στις περιοχές Σμόκοβο, Λουτρό, Παλιόκαστρο, Ρούσο, Μπόσκλαβο, Φανάρι και Πετρίλια. Απώλειες ανεξακρίβωτες.

• 13 Αυγούστου: Τμήμα του Αρχηγείου Αγράφων αποτελούμενο από 45 αντάρτες χτύπησε στο ύψωμα Αφορισμένη δύναμη 55 χωροφυλάκων και παρακρατικών με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 4 και να αιχμαλωτισθούν 6. Καταλαμβάνεται οπλισμός και ιματισμός.