"Οταν ο λαός βρίσκεται μπροστά στον κίνδυνο της τυραννίας διαλέγει ή τις αλυσίδες ή τα όπλα"

"Οταν ο λαός βρίσκεται μπροστά στον κίνδυνο της τυραννίας διαλέγει ή τις αλυσίδες ή τα όπλα"

Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Τρίτη, 11 Δεκεμβρίου 2018

Οι δύο αντάρτισσες του ΔΣΕ που έμεινα στα βουνά ως το 1962



Οι περισσότεροι από τους αναγνώστες μας και οι ενασχολούμενοι με την ιστορία του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου θα έχουν διαβάσει για τη γνωστή υπόθεση των ανταρτών του ΔΣΕ, Γιώργου Τζομπανάκη και Σπύρου Μπλαζάκη, που κρύβονταν στα όρη της Κρήτης έως το 1975. Παρόλα αυτά, λιγότεροι σίγουρα γνωρίζουν για την αντίστοιχη περίπτωση των δύο ανταρτισσών του ΔΣΕ Κρήτης που παρέμειναν εν ενεργεία, στα βουνά του νησιού έως το 1962. 

Πρόκειται για τις αγωνίστριες Παγώνα Κοκοβλή- Λιονάκη και Αργυρώ Πολυχρονάκη- Κοκοβλή



Οι γυναίκες του ΔΣΕ Κρήτης


Στην ανατολική Κρήτη (Λασίθι, Ηράκλειο και Ρέθυμνο) αναπτύχθηκαν έως το 1947 μικρά αλλά ενεργητικά τμήματα του ΔΣΕ. Επικεφαλής τους υπήρξε, ως γνωστόν, ο Γιάννης Ποδιάς, ο οποίος σκοτώθηκε μαζί με πολλούς μαχητές του σε μια μεγάλη εκκαθαριστική επιχείρηση, τον Ιούνιο του 1947.

Έκτοτε, οι επιζήσαντες αντάρτες και αντάρτισσες πέρασαν στα τμήματα του ΔΣΕ στα Λευκά Όρη και συγκεκριμένα σε αυτά του Ψηλορείτη, που ως τότε δεν είχαν στις γραμμές τους καμιά γυναίκα. Στα τέλη του 1947 εντάσσονται στο ΔΣΕ Κρήτης εθελοντικά 15 αγωνίστριες, όμως δύο από αυτές σύντομα θα επιστρέψουν στα σπίτια τους, χωρίς οι αρχές να το ανακαλύψουν. Έτσι, οι γυναίκες του ΔΣΕ Κρήτης είναι πια 13. Στις αρχές του 1948, ο ΔΣΕ Κρήτης διατηρεί μια ελεύθερη περιοχή στο οροπέδιο του Ομαλού που συνορεύει με το φαράγγι της Σαμαριάς. Εντός αυτής της ελεύθερης ζώνης, οι γυναίκες αντάρτισσες είναι συγκροτημένες σε ξεχωριστή ομάδα, με ομαδάρχισσα τη Γεωργία Σκευάκη. 

Η ομάδα συμμετέχει κανονικά στη στρατιωτική ζωή: Κρατάει σκοπιές, διενεργεί περιπόλους και διατηρεί παρατηρητήρια. Παράλληλα, τα μέλη της ομάδας εξασκούνται στα μικρά έμπεδα του ΔΣΕ Κρήτης. Σε περιπτώσεις μικροσυγκρούσεων, οι γυναίκες διασκορπίζονταν στα διάφορα τμήματα και δρούσαν μαζί τους, για να συνταχθούν πάλι σε ξεχωριστή ομάδα, κατά την ανάπαυλα. 

Την άνοιξη του 1948, ο ΔΣΕ εκτοπίζεται από τον Ομαλό και στις 5 Ιουνίου 1948, μετά τη μεγάλη μάχη της Σαμαριάς συντρίβεται. Οι ομάδα των γυναικών διαλύεται και οι γυναίκες εντάσσονται στις διάφορες μικρές ομάδες που δημιουργούνται. Οι κακουχίες, η πείνα και το αδιάκοπο κυνηγητό, οδηγούν αναπόφευκτα σε νεκρούς, αιχμαλώτους και παραδοθέντες. Από τις γυναίκες του ΔΣΕ Κρήτης παραδίδονται οικειοθελώς οι: Μαρία Λεδάκη, Κούλα Μαραθάκη, Ελευθερία Παπαδογιάννη και Γεωργία Τρικουνάκη. 

Στέλνονται και οι τρεις στην εξορία, αλλά δεν προχωρούν σε δηλώσεις μετανοίας, κρατώντας γενναία στάση. 

Τον Απρίλη του 1949 σκοτώνονται σε συμπλοκή οι Αθηνά Χανταμπάκη και η Ελένη Παπαγιαννάκη. 

Στις 5 Δεκεμβρίου 1949, σκοτώνεται το καθοδηγητικό στέλεχος του ΚΚΕ Κρήτης και ένοπλη πια αντάρτισσα, Βαγγελιώ Κλαδού.

Έντεκα ημέρες μετά, σκοτώνεται και η Μαρία Μποράκη.

Από τις γυναίκες του ΔΣΕ Κρήτης, αιχμαλωτίστηκαν οι: Γεωργία Σκευάκη, η Ανδριανή Καταρτζόγλου και η Ξένια Ατανασάκη, το 1952. 

Μόνοι δύο αντάρτισσες απομένουν: Παγώνα Κοκοβλή- Λιονάκη και Αργυρώ Πολυχρονάκη- Κοκοβλή, μέλη και οι δύο του ΚΚΕ.


Παγώνα Κοκοβλή- Λιονάκη και Αργυρώ Πολυχρονάκη- Κοκοβλή


Οι δύο αντάρτισσες του ΔΣΕ παραμένουν στα βουνά της Κρήτης, με ελάχιστους τόπους που μπορούν να αναπαυθούν, ανθρώπους να βρουν λίγη τροφή και υπό το διαρκή κίνδυνο του θανάτου, τα στοιχεία της φύσης και τις κακουχίες. Τη δύσκολη ζωή τους περιγράφει η Αργυρώ Πολυχρονάκη στον Κώστα Γκριτζώνα:

"Αχ αυτή η περίοδος. Να πονάς, να αποζητάς κάποια ζεστασιά και να μην μπορείς να τη βρεις. Και τα πανιά λιγοστά ή και καθόλου. Να γεμίζουν αίματα. Να ντρέπεσαι που μυρίζεις. Να μην αντέχεις ούτε η ίδια την άσχημη μυρωδιά σου. Να κουβαλάς τα ματωμένα σου πανιά, μαζί με το παγούρι και το ξεροκόμματο, αν έχεις, για μέρες. Να μην έχεις που και πως να πλυθείς."


Αυτή όμως η οδύσσεια των δύο ανταρτισσών του ΔΣΕ Κρήτης έκρυβε έναν σκοπό. Μια πολιτική αιτία και στόχευση, για την οποία οι δύο γενναίες γυναίκες άντεξαν και την έβγαλαν πέρα, όσο ελάχιστοι. Στις δύο γυναίκες είχε ανατεθεί η επανασύσταση των κομματικών πυρήνων του νησιού. Δημιούργησαν τους διαλυμένους πυρήνες των Χανίων και του Ρεθύμνου, βοήθησαν στη σύσταση δεκάδων κομματικών οργανώσεων, σε χωριά και πόλεις του νησιού, κατέχοντας τεράστια πείρα από τη δράση τους. Καθοδήγησαν επίσης και την κυκλοφορία παράνομων εντύπων και εφημερίδων του ΚΚΕ. 

Τέλος, το 1962, οι δύο αντάρτισσες λαμβάνουν το νέο ότι η αποστολή τους έχει ολοκληρωθεί. Μαζί με ακόμα τέσσερις παράνομους κομμουνιστές θα φθάσουν στην Ιταλία και από εκεί, μετά από άλλες περιπέτειες θα περάσουν στην Ουγγαρία, την Τσεχία και τέλος στην Τασκένδη. Εκεί θα παντρευτούν και θα αποκτήσουν οικογένειες. 

Το 2009, μαζί με τους συντρόφους τους, θα συμμετάσχουν στο εξαιρετικό ντοκιμαντέρ "Άλλος δρόμος δεν υπήρχε", εξιστορώντας την πολυτάραχη, αλλά και αγωνιστική ζωή τους.


Το χιονισμένο οροπέδιο του Ομαλού



Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2018

Μορφές του ΚΚΕ

Μπροστά στους εορτασμούς για τα 100 χρόνια του ΚΚΕ , είναι χρήσιμο να αναδειχθούν μορφές του Κόμματος και των αγώνων του οι οποίες δεν είναι τόσο γνωστές στο ευρύτερο κοινό . Η πρόθεση είναι να γίνει δημοσίευση μικρών κειμένων με πληροφορίες που προέρχονται από προσωπική έρευνα, την υπάρχουσα βιβλιογραφία και διάφορες αρχειακές πηγές . Τα κείμενα θα συνοδεύονται από φωτογραφίες όπου αυτό είναι εφικτό.

Το πρώτο πρόσωπο είναι ο Αστραπόγιαννος της Κεφαλονιάς.





Ο Γεράσιμος Γρηγοράτος γεννήθηκε στα Μουζακάτα Κεφαλονιάς το 1919. Η οικογένεια του και ο ίδιος ασχολούνταν με την κτηνοτροφία καθώς ήταν η κύρια ενασχόληση για τους κατοίκους του χωριού τους . Ο αδελφός του, Βαγγέλης, ήταν χωροφύλακας. Με την έναρξη του πολέμου, τον Οκτώβρη του 1940, ο Γεράσιμος κατατάχθηκε στο πολεμικό ναυτικό, εκπαιδεύτηκε σαν ασυρματιστής και υπηρέτησε στην Πάτρα. Με την συνθηκολόγηση επέστρεψε. Η Κεφαλονιά της Ιταλικής κατοχής ήταν ένα επικίνδυνο μέρος για τους κτηνοτρόφους αφού η ζωοκλοπή ήταν ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα που οι Ιταλοί ήταν ανίκανοι να λύσουν. Το πρόβλημα λύθηκε με την εμφάνιση του ΕΑΜ. Όσο σκληρό και αν ακούγεται , το ΕΑΜ , έδωσε 2 επιλογές στους ληστές . Είτε την εναρμόνιση με τον «νόμο» του ΕΑΜ είτε τον θάνατο. Η ύπαιθρος της Κεφαλονιάς ανάσανε και ταυτόχρονα οι πληθυσμοί των ορεινών του νησιού στράφηκαν μαζικά στο ΕΑΜ. Ο Γεράσιμος , σε επαφή με την κομματική οργάνωση Ομαλών άρχισε την Kομματική του δραστηριότητα. Του δόθηκε το όνομα Αστραπόγιαννος και με αυτό έγινε ευρύτερα γνωστός σε όλο το νησί. Το χωριό του έγινε έδρα του εφεδρικού ΕΛΑΣ καθώς η ευρύτερη περιοχή (Πυργί) είναι  δυσπρόσιτη , πολύ κοντά στον Αίνο και λόγω της κτηνοτροφίας δεν υπάρχει θέμα τροφοδοσίας. Συμμετείχε στις μάχες της Ιταλογερμανικής σύρραξης στο νησί. 

Οι Γερμανοί σε αντίποινα, λόγω της δράσης των κατοίκων των Μουζακάτων(μικρό Σούλι ονόμαζαν οι Κεφαλονίτες το χωριό) κατέστρεψαν το χωριό στις 23/04/1944. Μετά τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των Γερμανών και της προδοτικής Π.Ο.Κ. το καλοκαίρι του 1944 , μεγάλο μέρος των μελών του ΕΑΜ και του ΚΚΕ προσπάθησε να περάσει στην Στερέα Ελλάδα. Η προσπάθεια τους ήταν ανεπιτυχής (καταστροφή στο Λεσίνι). Ο Αστραπόγιαννος με την αντάρτικη ομάδα του έμεινε πίσω , στην περιφέρεια του χωριού του. Στις 16/09/1944 ο ΕΛΑΣ Κεφαλονιάς , συνεπικουρούμενος από τμήματα τους ΕΛΑΣ Ρούμελης απελευθέρωσαν το Αργοστόλι. Μετά την συμφωνία της Βάρκιζας ο Αστραπόγιαννος μαζί με την μεγάλη πλειοψηφία των μαχητών του ΕΛΑΣ Κεφαλονιάς καταφεύγει στον Αίνο. Η αναμέτρηση με το αστικό κράτος δεν θα αργήσει και με άλλους μαχητές, ιδρύουν τον θρυλικό Δ.Σ. Κεφαλονιάς. Σαν στρατός , ποτέ δεν ξεπέρασε τους 70 αγωνιστές και ακολούθησε κυρίως παρτιζάνικη τακτική. Όμως η δράση του ήταν αξιοσημείωτη. Απελευθερώσεις χωριών , επιθέσεις στο Αργοστόλι κλπ. Για σχεδόν 3 χρόνια ο Δ.Σ.Κ. κυριαρχεί στην ύπαιθρο της Κεφαλονιάς. Τα εφοπλιστικά τζάκια αλλά και μεγάλοι κτηματίες , όντας σε απόγνωση , κάλεσαν τον Παπάγο στο νησί(!!) τον Ιούνιο του 1949. 

Μονάδες του εθνικού στρατού κατέφθασαν από την Πελοπόννησο μαζί με τον στρατηγό, και προέβησαν σε μεγάλες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις οι οποίες περιελάμβαναν δηλητηριάσεις πηγών και πηγαδιών αλλά και το τσιμέντωμα τους . Παράλληλα εκατοντάδες κάτοικοι του νησιού στάλθηκαν στην Μακρόνησο ενώ οι κτηνοτρόφοι του νησιού και τα κοπάδια τους στάλθηκαν στην περιοχή Λιβάδι του Ληξουρίου. Σύμφωνα με μαρτυρίες , ο Βαγγέλης Γρηγοράτος , προσπάθησε να πείσει τον αδελφό του να παραδοθεί, υποσχόμενος ότι θα καταφέρει να πείσει την Χωροφυλακή να του δοθεί αμνηστία. Ο Αστραπόγιαννος αρνήθηκε. Να σημειωθεί εδώ ότι η αδελφή του ,  Διονυσία Γρηγοράτου , αποτέλεσε πιστή συντρόφισσα του, μέχρι το τέλος. Επίσης σημαντική αντιστασιακή δράση είχε και ο έτερος αδελφός , Σπύρος Γρηγοράτος.

Με το τέλος να πλησιάζει , ο Αστραπόγιαννος και η ομάδα του περιπλανιόνταν στην ευρύτερη περιοχή της Σάμης , αναζητώντας τροφή και νερό. Στις 13/10/1949 ,  έπεσαν σε ενέδρα του αστικού στρατού πολύ κοντά στην Σάμη (Παχιά Πούντα). Η μάχη κράτησε ώρες.Μετά το τέλος της , τα 7 μέλη της ομάδας Αστραπόγιαννου ήταν νεκρά. Συγκεκριμένα σκοτώθηκαν , ο Αστραπόγιαννος , η Διονυσία Γρηγοράτου , ο Λεωνίδας Ζαχαράτος, ο  Διονύσης Μαρκουλάτος , ο Γεράσιμος Ανδρεόλας , ο Παναγάγγελος Μιχαλάτος και ο Γιάννης Καλεράντες. Οι μαρτυρίες δεν συμφωνούν για το τι έγινε με τα σώματα των νεκρών. Άλλοι αναφέρουν ότι τα κεφάλια τους αποκόπηκαν και εκτέθηκαν στην παραλία της Σάμης ενώ τα σώματα θάφτηκαν στο πεδίο της μάχης. Άλλοι αναφέρουν ότι τα κεφάλια δεν αποκόπηκαν και οι νεκροί θάφτηκαν στο πεδίο της τελευταίας μάχης τους και έπειτα από χρόνια, τα οστά τους μεταφέρθηκαν στο νεκροταφείο των Ζερβάτων-Μουζακάτων.


Μ.Π.