"Οταν ο λαός βρίσκεται μπροστά στον κίνδυνο της τυραννίας διαλέγει ή τις αλυσίδες ή τα όπλα"

"Οταν ο λαός βρίσκεται μπροστά στον κίνδυνο της τυραννίας διαλέγει ή τις αλυσίδες ή τα όπλα"

Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Κυριακή, 21 Ιουλίου 2019

Ο Τζαβέλας του ΕΛΑΣ


Μια από τις πιο γνωστές με το ψευδώνυμό τους φυσιογνωμίες που συγκέντρωσε ο ΕΛΑΣ στις γραμμές του υπήρξε αδιαμφισβήτητα ο γνωστός "Τζαβέλας". Ελάχιστα ωστόσο είναι γνωστά για την προσωπικότητά του, τη δράση του και τα άλλα βιογραφικά του στοιχεία, πέρα από το γεγονός ότι συνόδευε τον Άρη, ως επιστήθιος φίλος του και μέρος της σωματοφυλακής του. Στο μικρό αυτό άρθρο θα επιχειρήσουμε να ρίξουμε λίγο φως στην προσωπικότητά του.

Το πραγματικό όνομα του Τζαβέλα ήταν Γιάννης Αγγελέτος και καταγόταν από τα Τοπόλια, σημερινό Ελαιώνα Φωκίδας. Στο επάγγελμά του ήταν καλαθοπλέκτης και εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ, όχι με τους πρώτους αγωνιστές, αλλά το Φεβρουάριο του 1943. Αρχικά ο Τζαβέλας, στην προσπάθειά του να εντοπίσει τον Άρη και να καταταγεί βρέθηκε στην ομάδα του Γιάννη Αγουρίδη, την οποία εγκατέλειψε εγκαίρως, ακριβώς την περίοδο που αυτή ξεκίνησε να πλιατσικολογεί, να ληστεύει τους χωρικούς και να διενεργεί υποχρεωτικές στρατολογίες. Πιθανότατα δε είναι ο Τζαβέλας που μετέφερε τις πληροφορίες για τη δράση των Αγουριδαίων στον ΕΛΑΣ, που επέφεραν τη μετέπειτα εκτέλεσή τους. 

Ο Τζαβέλας συναντήθηκε για πρώτη φορά με τον Άρη στο Γαρδίκι. "Η εικόνα που παρουσίαζε προκάλεσε εντύπωση ακόμα και στους παλιούς αντάρτες του ΕΛΑΣ. Ο Διονύσης Χαριτόπουλος την περιγράφει ως εξής: Έχει μακριά γένια, και μαλλιά, φοράει ντουλαμά, χοντρή κάλτσα, τσαρούχια με φούντες και έναν μαύρο καλογερίστικο σκούφο. Το στήθος του βρίθει ασημικών, καδένων και φυλαχτών για κάθε περίπτωση, από το κακό μάτι έως το κακό βόλι."

Το παρελθόν του Τζαβέλα δεν υπήρξε και το καλύτερο. Μικροκλοπές, κυρίως ζώων. Συναντώντας τον Άρη, λέγεται πως έπεσε στα γόνατα και το κεφάλι του ακουμπούσε το χώμα. Πάντως ο ίδιος δεν θέλει να πάει με καμιά άλλη ομάδα ανταρτών. Θέλει μόνο κοντά στον Άρη. Του λέει:

"Κράτα με κοντά σου αρχηγέ και θα γίνω καλύτερος από εσένα. Κι άμα με πιάσεις σκάρτο, δε θα χαλάσεις σφαίρα, με το μαχαίρι σου να με σφάξεις."

Ο Τζαβέλας αποτελεί χαρακτηριστική φυσιογνωμία ορεσίβιου Ρουμελιώτη. Παρέμεινε πιστός και ακούραστος στις εντολές του Άρη και της υπόθεσης του ΕΛΑΣ. Καμιά διαταγή, όσο δύσκολη, κουραστική ή επικίνδυνη και να ήταν δεν άφηνε ανεκτέλεστη. Ωστόσο, ο Τζαβέλας δεν κατάφερε να αποβάλλει ποτέ τα χαρακτηριστικά της προηγούμενης ζωής του. Εφευρετικός και έξυπνος υπήρξε ιδιαίτερα σκληρός και σπάνια υπολόγιζε οποιονδήποτε άλλο πέραν του Άρη. Σύντομα, θα τον μιμηθεί και στο ντύσιμό του. Χακί και σταυρωτά φυσεκλίκια στο στήθος. Ο Τζαβέλας προκάλεσε το ξάφνιασμα και την εντύπωση στους χωρικούς των Αρβανιτοχωρίων κοντά στην Αθήνα που είχαν συνηθίσει τους ΕΛΑΣίτες σαν έναν σχεδόν τακτικό στρατό. Το τμήμα που ήξεραν ήταν αυτό του "Ορέστη" (Αντρέα Μούντριχα), παλιού ενωμοτάρχη της Χωροφυλακής και μυημένου στις αρχές του ΚΚΕ από το Νίκο Πλουμπίδη. Το τμήμα του Ορέστη τηρούσε πάντα υποδειγματική εμφάνιση, υποδειγματική πειθαρχία και ήταν πάντα αγαπητό στους ντόπιους.

Ο Τζαβέλας συνηθισμένος στα πρότυπα και τις πρακτικές της ρουμελιώτικης υπαίθρου ήρθε σε αρκετές στιγμές σε σύγκρουση με διάφορα στελέχη του ΚΚΕ που υπηρετούσαν στον ΕΛΑΣ, αλλά και με μη κομμουνιστές στρατιωτικούς του προπολεμικού αστικού στρατού. Σφοδρή σύγκρουση υπήρξε ανάμεσα σε αυτόν και τον Τζήμα (Βασίλης Σαμαρινιώτης) με αφορμή την εκτέλεση τριών γυναικών στο χωριό Σπαΐδες, που κατηγορούνταν για πόρνες των Ιταλών. Ο Τζήμας επέπληξε σφοδρά το Τζαβέλα, τον οποίο υπερασπίστηκε ο Άρης. Όμως ο Τζήμας δεν κατανοούσε την αίσθηση της οικογενειακής τιμής και της σχεδόν φεουδαρχικής απονομής δικαιοσύνης στην ελληνική ύπαιθρο, κάτι που ο Τζαβέλας κατανοούσε πλήρως. Χαρακτηριστικά, ήταν τέτοιο το ζήτημα τιμής που έθετε η πορνεία και μάλιστα με τον κατακτητή, για τις οικογένειες των τριών γυναικών, που ο αδελφός της μιας εξ αυτών, μένοντας απολύτα ικανοποιημένος με την παραδειγματική τιμωρία της αδερφής του κατατάχθηκε αμέσως στον ΕΛΑΣ. 

Το Απρίλιο του 1943, ο Άρης Βελουχιώτης θα συγκροτήσει στο χωριό Κολοκυθιά τον έφιππο ουλαμό των 25-35 "μαυροσκούφηδων" που αποτέλεσαν ταυτόχρονα την προσωπική του φρουρά, αλλά και ένα επίλεκτο σώμα "αγγέλων και διαβόλων μαζί", στους οποίους, ο Άρης ανάθετε τις πιο επικίνδυνες αποστολές. Καπετάνιος του σώματος αυτού τοποθετήθηκε ο Τζαβέλας, ο οποίος αποσπάστηκε από την ομάδα του Ορέστη. Με τους μαυροσκούφηδες θα αναλάβει δεκάδες επικίνδυνες αποστολές. 

Αμέσως μετά την Απελευθέρωση, ο Τζαβέλας ακολούθησε τον Άρη στις επιχειρήσεις του ΕΛΑΣ ενάντια στο Ζέρβα, οι οποίες κατέληξαν στην εκτόπιση των θλιβερών υπολειμμάτων του ΕΔΕΣ στην Κέρκυρα. Ωστόσο, ο ΕΛΑΣ αναγκάζεται να υποχωρήσει από την Αθήνα και πρωτού, ο Άρης αντιδράσει, η ηγεσία του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ έχει ήδη αποφασίσει την υπογραφή της Συνθήκης της Βάρκιζας. Στην περίοδο της Λευκής Τρομοκρατίας του 1945, ο Τζαβέλας θα ακολουθήσει από τους πρώτους, τον Άρη. Στην ομιλία του καταδιωκόμενου Άρη στη Λαμία, ο Τζαβέλας θα αφοπλίσει κάποιον Τάκη Σαρρή, που εμφανίζεται οπλισμένος στην αίθουσα. Στις 20/03/1945, Τζαβέλας, Άρης και η μικρή τους ομάδα στρατοπεδεύουν κοντά στα Γιάννενα. Ο Άρης αποκαλύπτει ότι σύντομα θα λάβου φύλλο πορείας από το ΚΚΕ για την Αλβανία, το οποίο θα παραλάβουν στα Γιάννενα. Ο μόνος που διαμαρτύρεται για την εγκατάλειψη της χώρας είναι ο Τζαβέλας. Στο επόμενο διάστημα το χαρτί δεν έχει φτάσει στα Γιάννενα και ο Άρης με την ομάδα του κινούνται έως τον Απρίλιο στα χωριά Άγναντα, Γεωργίτσι, Κηπουριό, Κρανιά και Μηλιά, ώστε να παραμένουν κοντά στα Γιάννενα.

Ο Άρης στέλνει το Τζαβέλα σε μια επικίνδυνη αποστολή: Να μεταμφιεστεί και να συνδεθεί με την οργάνωση του ΚΚΕ στα Γιάννενα και να ζητήσει το χαρτί της εντολής να περάσει τα σύνορα. Μια μέρα μετά, ο Τζαβέλας θα επιστρέψει με 8 ένοπλους εθελοντές αλλά χωρίς το χαρτί. Καθώς δεν βρήκε το γραμματέα του κόμματος στην πόλη, αλλά μόνο το δεύτερο γραμματέα, Γ. Βοντίτσο (Γούσια), ο οποίος δεν ήξερε τίποτε. Ο Γούσιας ωστόσο ενημέρωσε τον Άρη ότι ένα τέτοιο χαρτί μάλλον θα το παραλάβει στην Κόνιτσα. Ο Τζαβέλας ψέγει μια από τις λίγες φορές τον αρχηγό του: "Το χαρτί έπρεπε να το πάρεις όταν ακόμα ήσουν στη Ρούμελη. Αφού ξεκίνησες να φύγεις με άδεια χέρια, τώρα θέλοντας και μη όπως σου βαράνε θα χορεύεις."

Ελάχιστα άλλα είναι γνωστά για το Τζαβέλα στην μετέπειτα πορεία του με τον Άρη, εκτός από το γεγονός ότι ήταν μαζί του στο χωριό Πράμαντα σε μια από τις τελευταίες του ομιλίες. Το τέλος του, θα έρθει μαζί με αυτό του Άρη στη Μεσούντα.

Ο Γκονέζος αναφέρει:

"Αμέσως μετά το μοιραίο πυροβολισμό, οι 4-5 άνδρες που είδαν τι έγινε έτρεξαν κοντά στον πεσμένο αρχηγό τους. Ο Τζαβέλας ρίχτηκε πάνω στο άψυχο σώμα του Άρη, το αγκάλιασε και μοιρολογούσε: "Τι έκανες; τί έκανες;". Οι άλλοι κοίταζαν αμίλητοι. Τότε ο Τζαβέλας πρότεινε στους υπόλοιπους, αφού ο αρχηγός διάλεξε αυτό το δρόμο να αυτοκτονήσουν και αυτοί ομαδικά. Ο Θάνος αντέδρασε λέγοντας ότι ο Άρης δεν ήταν στα καλά του τελευταία και ο Τζαβέλας τον αποπήρε θυμωμένος. Οι υπόλοιποι έφυγαν μαζί με το Θάνο, ενώ ο Τζαβέλας έμεινε πίσω. Ο Τζαβέλας έσπασε το πιστόλι του Άρη, τον "Ελβετό" όπως τον έλεγε, έσκισε όσες φωτογραφίες και χαρτιά είχε επάνω του ο πρωτοκαπετάνιος του ΕΛΑΣ, αγκάλιασε τον αρχηγό του και τράβηξε την περόνη μιας χειροβομβίδας. Το κεφάλι του κρεμάστηκε μαζί με του Άρη στα Τρίκαλα.


Μια από τις ελάχιστες φωτογραφίες του Τζαβέλα (δεξιά) μαζί με τον Αμπλιανίτη


Πέμπτη, 18 Ιουλίου 2019

Για την υπόθεση Μαραθέα


Το παρακάτω άρθρο αποτελεί μια κριτική προσέγγιση στην υπόθεση της δολοφονίας του ανήλικου τέκνου της οικογένειας Μαραθέα, Γιώργο, που έχασε τη ζωή του όντας αιχμάλωτος του ΕΛΑΣ. Πρόκειται για ένα ζήτημα που παραμένει ελάχιστα διερευνημένο και σημαντικές του πτυχές σκιάστηκαν και σκιάζονται από την εμφυλιακή αστική προπαγάνδα. Το άρθρο αυτό θα επιχειρήσει να φωτίσει ορισμένες πτυχές της υπόθεσης.


Το ιστορικό της οικογένειας Μαραθέα πριν και κατά την Κατοχή


Η οικογένεια Μαραθέα υπήρξε μια από τις γνωστότερες οικογένειες μεγαλοτσιφλικάδων της εποχής του Μεσοπολέμου, με έδρα το χωριό Τσόμπα (σημερινό Νέο Μοναστήρι Δομοκού). Στην κατοχή της βρίσκονταν πολλά χωράφια στα οποία εργάζονταν εκατοντάδες κολίγοι σε συνθήκες πείνας. Το 1925, ο Νίκος Μαραθέας είχε χάσει με αναγκαστική απαλλοτρίωση μέρος των κτημάτων του, τα οποία είχαν δοθεί σε 216 οικογένειες προσφύγων από το Μεγάλο Μοναστήρι Βουλγαρίας. Η οικογένεια Μαραθέα είχε απαντήσει με βία, εξοπλίζοντας τραμπούκους που επιτέθηκαν στους πρόσφυγες και χύθηκε αίμα. Η Επιτροπή Προσφύγων αποφάσισε κατόπιν να εγκαταστήσει τους πρόσφυγες στα χωριά Τσόμπα και Μπικλερέρ, σε σπίτια που είχαν εγκαταλειφθεί από Τούρκους. 

Σταδιακά, οι πρόσφυγες, αλλά και πολλοί μικροϊδιοκτήτες και φτωχοί αγρότες της περιοχής μετατράπηκαν σε φτωχούς κολίγους της οικογένειας Μαραθέα.

Στα πρώτα χρόνια της Κατοχής, ο Μαραθέας ξεκίνησε να συνεργάζεται και να σχετίζεται με τις ιταλικές αρχές κατοχής, ενώ οι κολίγοι στα κτήματά του έμεναν απλήρωτοι και λιμοκτονούσαν. Το καλοκαίρι του 1942, πεινασμένοι κολίγοι του Μαραθέα έσπασαν τις πόρτες των αποθηκών του και πήραν τρόφιμα τα οποία μοιράστηκαν, καθώς η πείνα, στην οποία ο Μαραθέας τους είχε υποβάλλει είχε φθάσει στο απροχώρητο. Ο Μαραθέας κάλεσε τους Ιταλούς και υπέδειξε τους πρωταίτιους της μικρής αυτής εξέγερσης. Οι Ιταλοί έσπευσαν να κάψουν τα σπίτια όσων ο Μαραθέας υπέδειξε και εκτέλεσαν έντεκα χωρικούς. Οι εκτελεσθέντες ήταν οι εξής:

Σιδέρης Γιαλαμούδης
Ιωάννης Γκανίδης του Κυριάκου
Ιωάννης Γκανίδης του Στεργίου
Μόσχος Γκανίδης
Λάμπρος Γκανίδης
Στέργιος Γκανεολούδης
Νικόλαος Νατούδης
Στέφος Στεφούδης
Μιχάλης Τερζίδης
και δύο ακόμα των οποίων τα ονόματα παραμένουν άγνωστα.

Καθώς τα νέα της εκτέλεσης έγιναν γνωστά στον ΕΛΑΣ, ο Άρης Βελουχιώτης και η ομάδα του έφθασαν βράδυ στο υποστατικό του Μαραθέα και αφού το κύκλωσαν εκτέλεσαν επί τόπου τον πατέρα της οικογένεια και αυτουργό της εκτέλεσης Νίκο Μαραθέα. Την εκτέλεση ανέλαβε σύμφωνα με τις πηγές, ο Θεσσαλός αντάρτης του ΕΛΑΣ, Κωσταράς, πρώην εργάτης γης της οικογένειας Μαραθέα. Φεύγοντας, οι αντάρτες του ΕΛΑΣ πήραν ως ομήρους τους, τον ανήλικο γιο της οικογένειας Μαραθέα, καθώς και τον Αλέκου Τράκα, επίσης ανήλικο γιο του επιστάτη της οικογένειας.

Παράλληλα, ο Άρης άφησε πίσω του επιστολή στη χήρα Μαραθέα, στην οποίο απαιτούσε να δοθούν, όχι λύτρα, όπως θα το ήθελαν πολλοί "μελετητές" της υπόθεσης, αλλά αποζημιώσεις για τις οικογένειες των εκτελεσθέντων κολίγων. Η εκτέλεση έγινε ταχύτατα γνωστή στον αγροτικό κόσμο της περιοχής, ο οποίος σχεδόν στο σύνολό του, την αντιλαμβανόταν ως απονομή δικαιοσύνης. Μια ακόμα πτυχή της απαγωγής σχετίζεται, από το Διονύση Χαριτόπουλο, και κατά τη γνώμη μας ορθά, με την αποφυγή αντιποίνων των Ιταλών και της οικογένειας Μαραθέα, στους χωρικούς της περιοχής.


Το ΕΑΜ και το ΚΚΕ


Η είδηση για τη δολοφονία Μαραθέα και την απαγωγή των δύο ανηλίκων έφθασε γρήγορα στις αθηναϊκές αστικές εφημερίδες, οι οποίες αλλοίωσαν το περιεχόμενο της επιστολής του Άρη και τον κατηγόρησαν ότι, ως άλλος "Νταβέλης" και "κατσαπλιάς" ζητά λύτρα για τα δύο ανήλικα παιδιά. Την είδηση της δολοφονίας και της απαγωγής ενημερώνεται και το ΚΚΕ και το ΕΑΜ. Το παραπάνω προκαλεί ευθεία και άμεση ρήξη του Άρη Βελουχιώτη με τις κομματικές οργανώσεις του ΚΚΕ Ρούμελης, καθώς και αυτές του ΕΑΜ, οι οποίες ζητούν την άμεση απελευθέρωση των δύο παιδιών. Πρόκειται για μια ακόμα πτυχή της υπόθεσης Μαραθέα, που συσκοτίζεται ή παραλείπεται, κυρίως από όσους "μελετητές" επιθυμούν να τραβήξουν ευθείες γραμμές ανάμεσα στην απαγωγή Μαραθέα και το ΚΚΕ, εκεί που αυτές δεν υπάρχουν.

Καθώς ο Άρης αρνείται την απελευθέρωση των δύο παιδιών, το ΕΑΜ και το ΚΚΕ ζητούν την άμεση αντικατάστασή του στην αρχηγεία του ΕΛΑΣ. Πρόκειται για μια βαθιά ρήξη, όχι η πρώτη, που δημιουργείται ανάμεσα στον Άρη και το κόμμα του, αλλά και στο ΕΑΜ. 

Ωστόσο, ο Άρης είναι και θα παραμείνει επικεφαλής του ΕΛΑΣ, όποιες ενστάσεις και αν έχει το ΕΑΜ και το ΚΚΕ. Τα χωριά της Ρούμελης και της Θεσσαλίας τον θεωρούν ως μοναδικό αρχηγό των ανταρτών και ο ΕΛΑΣ μαζικοποιείται ακόμα και αν ο Άρης βρίσκεται σε κακές σχέσεις με το ΕΑΜ και το ΚΚΕ. Παράλληλα, οι οργανώσεις της Ρούμελης και της Θεσσαλίας εξακολουθούν να προφυλάσσουν τον Άρη και την ομάδα του και να τους τροφοδοτούν.

Στην υπόθεση Μαραθέα θα εμπλακεί τη στιγμή αυτή ένα νέο πρόσωπο: Ο Άθως Ρουμελιώτης.



Ο Άθως Ρουμελιώτης


Ο Άθως Ρουμελιώτης ή Σωκράτης Γκέκας ήταν έφεδρος ανθυπολοχαγός του τακτικού στρατού και από τα πρώτα μέλη της ομάδας του Άρη Βελουχιώτη. Ο ίδιος ενστερνιζόταν πλήρως αρκετά αστικά ιδεολογήματα περί ιεραρχίας, που προέρχονταν κυρίως από τη θέση του στον προπολεμικό κυβερνητικό στρατό. Ο Διονύσης Χαριτόπουλος αναφέρει ότι ο Άθως πληροφορήθηκε από έναν ηγούμενο ότι ο Άρης ήταν κομμουνιστής και μέλος του ΚΚΕ και συγκλονίστηκε βαθιά. Από τη στιγμή εκείνη, ο Άθως έκανε ότι περνούσε από το χέρι του για να αποσχιστεί από τον ΕΛΑΣ και τον Άρη, πιστεύοντας παρόλα αυτά στην υπόθεση της απελευθέρωσης, η οποία όμως δεν συνεπαγόταν και την κοινωνική απελευθέρωση.

Τον Αύγουστο του 1942, οι επικεφαλής του ΕΛΑΣ συσκέπτονται για τη συγχώνευση των αρχηγείων Δομοκού- Ευρυτανίας. Σε κάποια στιγμή, ο Άρης θα πάρει παράμερα το Νάκο Μπελλή και θα του δηλώσει ότι ανησυχεί για τον Άθω, ο οποίος επιθυμεί το δικό του καπετανάτο και επιβουλεύεται την ενότητα του ΕΛΑΣ. Ο Μπελλής, πρόσφατο μέλος του ΚΚΕ επιβεβαιώνει τις υποψίες του Άρη και του επισημαίνει ότι από τότε που ο Άθως πληροφορήθηκε την κομματική του ιδιότητα, φέρνει διαρκώς αντιρρήσεις και είναι ιδιαίτερα επικριτικός. 

Τον Οκτώβριο του 1942, οι υποψίες του Άρη θα επιβεβαιωθούν. Ο Άθως Ρουμελιώτης θα κάνει επίσημη πρόταση στο Νάκο Μπελλή για ανεξαρτητοποίησή τους από τον ΕΛΑΣ και τη δημιουργία του δικού τους καπετανάτου. Κατά την άποψη ορισμένων πηγών, ο Μπελλής αρνήθηκε την πρόταση και αποχώρησε, ενώ κατά άλλες, ο Μπελλής δέχθηκε την πρόταση, έως ότου συνειδητοποίησε και αυτός, ότι το κύρος του Άθου ήταν μικρό ανάμεσα στους μαχητές του ΕΛΑΣ και διαχώρισε τη στάση του, αποχωρώντας με τους μαχητές του, στο Δομοκό.

Σε κάθε περίπτωση, οι ΕΑΜικές οργανώσεις της Ρούμελης έθεσαν τον Άθω Ρουμελιώτη ως επικεφαλής του Αρχηγέιου Ρούμελης, μαζί με τον Ερμή (Βασίλη Πριόβολο) και τον Καπλάνη, αναθέτοντάς τους τη δημιουργία τακτικού απελευθερωτικού στρατού. Όποια όμως και αν ήταν η απόφαση του ΕΑΜ, η πραγματικότητα ήταν διαφορετική: Ο Άρης συγκέντρωνε σταδιακά δεκάδες νέους μαχητές, είχε μεγάλο κύρος στον αγροτικό κόσμο και έδινε ήδη μικρές αλλά νικηφόρες μάχες με τον κατακτητή. Από την άλλη πλευρά, ο Άθως δεν διέθετε κανένα κύρος και αδρανούσε για μεγάλο διάστημα. Τελικώς, η ομάδα του Άθου Ρουμελιώτη θα αποκοπεί τελείως από τον ΕΛΑΣ, από τον οποίο θα διαλυθεί το 1944. Ο ίδιος ο Άθως θα καταφύγει στην Αθήνα, όπου θα παραμείνει αμέτοχος σε οποιαδήποτε ιστορική εξέλιξη της εποχής, μέχρι το τέλος της ζωής του.


Το σχέδιο δολοφονίας του Άρη Βελουχιώτη


Ένα ακόμα στοιχείο, το οποίο πολλοί "μελετητές" της υπόθεσης Μαραθέα παραλείπουν, αποτελεί το γεγονός ότι μετά την απαγωγή των δύο ανηλίκων, η οικογένεια Μαραθέα δεν έπαψε το δωσιλογικό της έργο. Το 1942 και για ένα μικρό διάστημα, ο ληστής Θανάσης Βουρλάκης, αδελφός του μετέπειτα παρακρατικού συμμορίτη του Εμφυλίου, εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ. Ωστόσο, συνέχιζε αδιάκοπα τα πλιάτσικα και τις ληστείες σε διάφορα χωριά του Δομοκού, γεγονός που έφθασε στον ΕΛΑΣ και τον Άρη. Σε κάποια στάση της ομάδας του Άρη στο χωριό Γιαννιτσού, οι κομματικές οργανώσεις του ΚΚΕ έστειλαν μήνυμα στον Άρη σχετικά με το Θανάση Βουρλάκη και την οικογένεια Μαραθέα. Ο Βουρλάκης και ο φίλος του και συνεργός των Ιταλών Πατακιάς σχεδίαζαν, μαζί με την οικογένεια Μαραθέα και τους Ιταλούς τη δολοφονία του Βελουχιώτη. Ο Βουρλάκης θα δολοφονούσε τον Άρη και με τους Ιταλούς θα εγκλώβιζαν τους αντάρτες σε κάποια κοντινή τοποθεσία, διαλύοντας τον ΕΛΑΣ και απελευθερώνοντας τον γιο Μαραθέα. Εν τέλει, ο Βουρλάκης εκτελέστηκε άμεσα από τον ΕΛΑΣ και τα σχέδια των Ιταλών και της οικογένειας Μαραθέα τελείωσαν άδοξα.

Σαφώς, το παραπάνω περιστατικό δεν δικαιολογεί τη δολοφονία του γιου Μαραθέα, που όπως θα δούμε παρακάτω δεν επιθυμούσε ούτε ο Άρης, ούτε ο ΕΛΑΣ, ούτε το ΕΑΜ και το ΚΚΕ, απλώς ως στοιχείο παρατίθεται εδώ, προκειμένου να αναδειχθεί το γεγονός ότι ακόμα και μετά την προειδοποιητική εκτέλεση του Νίκου Μαραθέα, η οικογένεια συνέχισε τη δωσιλογική της δραστηριότητα.


Η δολοφονία Μαραθέα 


Ο μικρός Γιώργος Μαραθέας φαίνεται πως δολοφονήθηκε στις 20 Αυγούστου του 1942, από τα χέρια κάποιου αντάρτη του ΕΛΑΣ με το ψευδώνυμο Αχιλλέας. Η δολοφονία Μαραθέα, κατά ορισμένους "μελετητές" αποδίδεται στην ίδια την εντολή του Άρη, ενώ υπάρχουν ακόμα και αισχρές και ατεκμηρίωτες εικασίες ότι ο Άρης είχε βιάσει τον 13χρονο και εξ αιτίας αυτού επιθυμούσε το θάνατό του.

Ωστόσο, δεκάδες πηγές τεκμηριώνουν με σαφήνεια ότι ο Άρης Βελουχιώτης δεν βρισκόταν καν κοντά στο χωριό Κολοκυθιά Φθιώτιδος, όπου έγινε η δολοφονία, καθώς επίσης και το γεγονός ότι ηθικός αυτουργός της δολοφονίας δεν υπήρξε ο Άρης, αλλά ο Άθως Ρουμελιώτης. Απουσία του Άρη ο Άθως Ρουμελιώτης έδωσε την εντολή αυτή δικαιολογώντας την με το επιχείρημα ότι η μάνα του Μαραθέα δεν είχε ακόμα καταβάλλει το ποσό αποζημίωσης στις οικογένειες των εκτελεσθέντων.

Σαφώς όμως, το ζήτημα αυτό είναι ένα ζήτημα πηγών. Πρώτη σημαντική πηγή για την ηθική αυτουργία του Ρουμελιώτη προέρχεται από τις δύο ξεχωριστές και αξιόλογες έρευνες των Γιάννη Χατζηπαναγιώτου και Διονύση Χαριτόπουλου, σύγχρονων βιογράφων του Άρη Βελουχιώτη, οι οποίοι καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα: Η ηθική αυτουργία της δολοφονία βαραίνει το Ρουμελιώτη, ενώ το παιδί δολοφονείται απουσία του Άρη. Το παραπάνω υποστηρίζει επίσης ο συμπολεμιστής του Άρη, Ηλίας Αρμάγος, ο οποίος όντας ο ίδιος μέλος της ομάδας του Άρη, έζησε από κοντά τα γεγονότα. Τέλος, σημαντικότερη ενδεχομένως μαρτυρία είναι αυτή του Αλέκου Τράκα, του δεύτερου ανήλικου αιχμαλώτου του ΕΛΑΣ, ο οποίος επέζησε του πολέμου και σπούδασε στη Νομική. Ο ίδιος ο Τράκας υποστήριξε ότι είχε προσωπικά ακούσει τον Άρη να δίνει κατηγορηματική εντολή στον Άθω Ρουμελιώτη, να μην πειραχθεί κανένα από τα δύο παιδιά.

Ένα από τα βασικά ερωτήματα που δημιουργούνται εδώ είναι το γιατί ο Άθως Ρουμελιώτης επιθυμούσε τη δολοφονία Μαραθέα. Προφανώς, ο Ρουμελιώτης δεν έδωσε μια τέτοια εντολή, λόγω κάποιας στρεβλής αίσθησης ταξικής συνείδησης. Μια πρώτη και ίσως η ορθότερη σκέψη πάνω στους σκοπούς του Ρουμελιώτη, που εξυπηρετούσε η δολοφονία Μαραθέα είναι ότι ανάμενε τη κατακραυγή του Βελουχιώτη από τις λαϊκές μάζες της Ρούμελης και της Θεσσαλίας για το έγκλημα, που έτσι κι αλλιώς οι αστικές εφημερίδες του είχαν χρεώσει. Το παραπάνω θα είχε σοβαρό αντίκτυπο στο ηθικό των ανταρτών και στο κύρος του Άρη ανάμεσά τους. Ασφαλώς, η αποτρόπαια πράξη του Ρουμελιώτη επέφερε τα αντίθετα αποτελέσματα, καθώς φαίνεται ότι πολλοί γνώριζαν τις προθέσεις του απέναντι στο παιδί. Παράλληλα, αν ο Ρουμελιώτης κατόρθωνε να στοχοποιήσει τον Άρη, οι οργανώσεις του ΚΚΕ και του ΕΑΜ που ήδη είχαν τεταμένες σχέσεις μαζί τους, ενδέχεται να τον διέγραφαν και να τον αποκήρυσσαν, ενισχύοντας έτσι τη θέση του Ρουμελιώτη ως επικεφαλής των ανταρτών. Μια δεύτερη εκδοχή, λιγότερο πιθανή, σχετίζεται με το γεγονός ότι τα δύο παιδιά παρέμειναν αρκετό καιρό μαζί με τους αντάρτες του ΕΛΑΣ, ώστε να γνωρίζουν πρόσωπα και δεδομένα. Η απελευθέρωσή τους εγκυμονούσε λοιπόν κινδύνους, καθώς αυτά θα μπορούσαν να αποκαλύψουν πρόσωπα και δίκτυα που στήριζαν τον ΕΛΑΣ, μέσω του ΕΑΜ και του ΚΚΕ. Ωστόσο, η εκδοχή αυτή μάλλον δεν ευσταθεί, καθώς ο Ρουμελιώτης θα επέλεγε τη δολοφονία και των δύο παιδιών και όχι μόνο αυτή του Γιώργου Μαραθέα.

Σε κάθε περίπτωση, η υπόθεση Μαραθέα χρήζει εκτενέστερης και βαθύτερης έρευνας. Αποτελεί ένα μελανό σημείο στην ιστορία της Κατοχής, όχι ωστόσο σε αυτή του ΕΑΜικού κινήματος. Ο Γιώργος Μαραθέας δολοφονήθηκε από έναν αστό αξιωματικό, άσχετο ιδεολογικά με το ΚΚΕ και το ΕΑΜ. Σαφώς μπορεί κανείς να προσάψει στον Άρη Βελουχιώτη λανθασμένες επιλογές, που εκτείνονται κυρίως σε δύο ζητήματα: 

Πρώτον, την επιλογή του Άθου Ρουμελιώτη στη διοίκηση των ανταρτών του ΕΛΑΣ.
Δεύτερον, την επιλογή του μέσου της απαγωγής για την εξασφάλιση των πολιτών απέναντι στην οικογένεια Μαραθέα και τους Ιταλούς.

Ας εξετάσουμε όμως αυτά τα δύο ζητήματα εκτενέστερα.

Στη γέννησή του, ο ΕΛΑΣ έπρεπε να αντιμετωπίσει αναγκαστικά πολλούς ληστές της Ρούμελης και της Θεσσαλίας, ορισμένοι από τους οποίους εντάχθηκαν στις γραμμές του, ενώ άλλοι διαλύθηκαν από αυτόν. Οι λόγοι για το παραπάνω είναι πολλοί. Οι ληστές, σε συνθήκες πείνας αποτελούσαν πληγή για τον κόσμο της επαρχίας, κατείχαν όπλα και πολύτιμα δίκτυα τροφοδοσίας, γνώριζαν καλά τη γεωγραφία της περιοχής τους, ενώ εύκολα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και από τον κατακτητή ενάντια στον ΕΛΑΣ. Παράλληλα, ο ΕΛΑΣ είχε απελπιστική ανάγκη από αξιωματικούς και στελέχη του τακτικού στρατού, που θα του προσέφεραν την πολύτιμη οργάνωση και τις γνώσεις τους προκειμένου αυτός να εξελιχθεί σε πραγματικό τακτικό στρατό. Έτσι, το 1942, ένας αξιωματικός του στρατού, όπως ο Άθως Ρουμελιώτης ήταν πολύτιμο κεφάλαιο για τον ΕΛΑΣ και η ένταξή του στη διοίκηση των ανταρτών αποτελούσε λογικό και φυσικό βήμα. Ας σημειωθεί ότι στα πρώτα βήματα του ΕΛΑΣ, ο Άθως Ρουμελιώτης και ο Άρης Βελουχιώτης ήταν οι δύο μοναδική αξιωματικοί με στρατιωτική πείρα.

Κατά δεύτερον, το μέσον της απαγωγής των οικείων αποτελούσε πάγια πρακτική της ληστείας την περίοδο του Μεσοπολέμου και πράγμα φυσικό για τον κόσμο της επαρχίας. Η πρακτική αυτή που εφαρμοζόταν ήδη από την εποχή του 1840, όσο ασύμβατη και αν φαίνεται με τον κοινωνικό-εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και τις επαναστατικές πρακτικές του ΚΚΕ, αποτελούσε μοναδική σίγουρη θωράκιση απέναντι στις κατοχικές αρχές και τους τσιφλικάδες συνεργάτες τους. Δεν προκαλεί λοιπόν εντύπωση που χρησιμοποιήθηκε, από έναν στρατό που ενσωμάτωνε ενόπλους, περιορισμένου αριθμού, σε συνθήκες ζωής και δράσης σχεδόν ίδιες με αυτές των ληστών (ανάγκη για ελιγμούς, διαμονή στην ύπαιθρο, περιορισμένος οπλισμός, πανοπλία του αντιπάλου κτλ). Απόδειξη για την αποτελεσματικότητα του μέσου της απαγωγής αποτελεί το γεγονός ότι αυτή χρησιμοποιήθηκε από τον ΕΛΑΣ και σε άλλες περιπτώσεις, αρκετά μεταγενέστερα, όπως η απαγωγή της συζύγου Τσικνιά στην Αιτωλοακαρνανία. Τέλος, απόδειξη για την ποιότητα και την ηθική ανωτερότητα του ΕΛΑΣ προς τον αντίπαλο αποτελεί το γεγονός ότι σε καμιά άλλη περίπτωση, απαχθέντα μέλη οικογενειών που σχετίζονταν με τον κατακτητή δεν κακοποιήθηκαν ή δολοφονήθηκαν. Αντιθέτως, απελευθερώθηκαν με την αποχώρηση των κατακτητών.

Τέλος, δεν πρέπει να παραλείψουμε το γεγονός ότι η δολοφονία Μαραθέα εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της βίας ενός πολέμου, της πείνας, των μαζικών θανάτων και του σταδιακού εγκλιματισμού των ιστορικών υποκειμένων με την απώλεια της ζωής. Ο τραγικός θάνατος του Γιώργου Μαραθέα δεν αποτελεί άλλωστε παρά έναν ακόμα θάνατο παιδιού, στην περίοδο της Κατοχής, όπου δεκάδες άλλα παιδιά έχασαν τη ζωή τους στα αντίποινα, από την πείνα, από τα βασανιστήρια και τις κακουχίες, τις ασθένειες και τις σφαίρες του κατακτητή και των ντόπιων συνεργατών του.







Πηγές


Διονύσης Χαριτόπουλος, Άρης ο αρχηγός των ατάκτων, Τόπος, τόμος Α, Αθήνα 2013, 52-53 και 56-58.
Γιάννης Χατζηπαναγιώτου, Η πολιτική διαθήκη του Άρη Βελουχιώτη, Δωρικός, Αθήνα 1997.
Συλλογικό έργο, Εγώ είμαι ο Νάκος Μπελλής καμάρι της Ομβριακής, ΤΟ ΚΚΕ Φθιώτιδας, Αθήνα 2017, 34-35 και 37-38
Μαρτυρία Ηλία Αρμάγου, συμπολεμιστή του Άρη Βελουχιώτη, "Ριζοσπάστης", 03/10/1997, 10.
Περικλής Ροδάκης, "Τότε", 122.