"Οταν ο λαός βρίσκεται μπροστά στον κίνδυνο της τυραννίας διαλέγει ή τις αλυσίδες ή τα όπλα"

"Οταν ο λαός βρίσκεται μπροστά στον κίνδυνο της τυραννίας διαλέγει ή τις αλυσίδες ή τα όπλα"

Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Σάββατο, 14 Σεπτεμβρίου 2019

Αγωνιστές της Αιτωλοακαρνανίας - Μέρος 1ο


Το πόσο καλά γνωρίζει κανείς τον τόπο του αποτελεί μια συζήτηση απολύτως σχετική που δεν χωρά απόλυτα στο πλαίσιο ενός ιστολογίου. Το ότι όμως ο τόπος μας, δεν είναι μόνο τα "λαγκάδια και τα βουνά", αλλά κυρίως οι άνθρωποι αποτελεί μια απόλυτη αλήθεια. Μιλώντας για το δικό μου τόπο, τη Δυτική Στερεά- Αιτωλοακαρνανία, έχω μόνο να πω πως όσα δεν γνωρίζω για αυτόν και την ιστορία του, σχετίζονται κυρίως με τους ανθρώπους. Τους αφανείς αγωνιστές της ταξικής πάλης και του Εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα της Κατοχής και της ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης. 

Στην παρακάτω σειρά άρθρων συγκεντρώνονται τα βιογραφικά στοιχεία των λιγότερο γνωστών Αιτωλοακαρνάνων αγωνιστών του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, της ΕΠΟΝ, του ΚΚΕ και του Δημοκρατικού Στρατού.


Παναγιώτης Υφαντής (Ηρακλής)


Ο Παναγιώτης Υφαντής γεννήθηκε το 1916 στο χωριό Αθανάσιος Διάκος και σπούδασε νομικά στην Αθήνα. Παρά το γεγονός ότι ο ίδιος δεν κατάγεται από την Αιτωλοακαρνανία, η δράση που ανέπτυξε στη δεκαετία 1940-1949 τον συνδέει άμεσα με αυτή την περιοχή. Το 1941, ο Παναγιώτης Υφαντής οργανώθηκε στην ΟΚΝΕ και πήρε μέρος στην ΕΑΜική Εθνική Αντίσταση από διάφορες θέσεις του κομματικού μηχανισμού του ΚΚΕ, που στήριξαν και οργάνωσαν το κίνημα του ΕΑΜ, κατά τα χρόνια της Κατοχής.

Στα Δεκεμβριανά, θα λάβει μέρος σε πολλές μάχες της Αθήνας, ενώ με τη Συνθήκη της Βάρκιζας θα εγκαταλείψει την πόλη επιστρέφοντας πίσω στην ιδιαίτερη πατρίδα του. 

Το 1946, θα ενταχθεί στο ΔΣΕ Ρούμελης και αναπτύσσοντας δράση στη Δυτική Στερεά και εντασσόμενος αργότερα στην ΙΙ Μεραρχία, με επικεφαλής τον Γιάννη Αλεξάνδου (Διαμαντή). Οι πολιτικές, στρατιωτικές και κοινωνικές του ικανότητες, τον ανέδειξαν σε ΠΕ της Μεραρχίας και με τη διάλυσή της το 1949, ο Παναγιώτης Υφαντής θα πρωτοστατήσει στην ανασύνταξη των αποκομμένων και διασκορπισμένων μαχητών και μαχητριών της.

Μέσα σε περιοχές, που οι δυνάμεις του αντιπάλου κυριαρχούσαν ολοκληρωτικά, ο Υφαντής θα αναλάβει και θα φέρει σε πέρας την οργάνωση των μικρο-ομάδων του ΔΣΕ που πέρασαν, μετά την ήττα του Γράμμου, τα σύνορα για τις σοσιαλιστικές δημοκρατίες.

Το 1950, θα περάσει και ο ίδιος στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού και αργότερα θα εκλεγεί αναπληρωματικό μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ. Στην 6η Ολομέλεια της ΚΕ, το 1956 θα γίνει και μέλος του γραφείου της ΚΕ του ΚΚΕ. Στη διάρκεια της παραμονής του στην υπερορία, θα αναλάβει διάφορες θέσεις ευθύνης στον κομματικό μηχανισμό του ΚΚΕ.

Θα επαναπατριστεί το 1977 και μερικά χρόνια αργότερα θα φύγει από τη ζωή, πάντα κοντά στο ΚΚΕ και το λαϊκό κίνημα της εποχής.


Στάθης Τσίντζος 


Ο Στάθης Τσίντζος γεννήθηκε, το 1915 στο χωριό Μαχαιρά Αιτωλοακαρνανίας στους κόλπους φτωχής αγροτικής οικογένειας. Στη διάρκεια της Κατοχής συμμετείχε ενεργά στο τοπικό ΕΑΜ βοηθώντας από το οικογενειακό του υστέρημα τους μαχητές του ΕΛΑΣ και τα τοπικά παραρτήματα της Εθνικής Αλληλεγγύης, στο Κάτω Ξηρόμερο. Μέσα στην Κατοχή θα οργανωθεί στο ΚΚΕ, του οποίου θα αναδειχθεί σε στέλεχος. 



Ο Στάθης Τσίντζος


Το 1943-1944 θα ενταχθεί στον ΕΛΑΣ και θα λάβει μέρος σε δεκάδες μάχες. Στην Κανδήλα Ξηρομέρου, στη μάχη του ΕΛΑΣ ενάντια στους Γερμανούς και τα Τάγματα Ασφαλείας, ο Στάθης Τσίντζος θα τραυματιστεί βαριά στο στήθος. Μεταφέρεται στο νοσοκομείο του ΕΛΑΣ, όπου αναρρώνει και επανέρχεται στον αγώνα από θέσεις μέσα στις πολιτικές οργανώσεις του ΕΑΜ και του ΚΚΕ

Μετά τη Συνθήκη της Βάρκιζας και το όργιο της τρομοκρατίας που εξαπέλυσε το αστικό κράτος ενάντια στο ταξικό κίνημα, ο Στάθης Τσίντζος θα γνωρίσει διώξεις, βασανιστήρια και αφάνταστες ταλαιπωρίες. Παρόλα αυτά, εξακολουθεί, σε συνθήκες βαθιάς παρανομίας να αγωνίζεται για την ανασύνταξη των κομματικών οργανώσεων του ΚΚΕ Ξηρομέρου. Μέλη της οικογένειάς του θα δολοφονηθούν, θα γνωρίσουν την εξορία και τον πόλεμο. 

Ο ίδιος θα υπηρετήσει τον ΔΣΕ, από τη θέση του ΚΠίτη οργανώνοντας δίκτυα στο ανατολικό Ξηρόμερο και ζώντας διαρκώς σε κατάσταση κυνηγημένου. Το 1949, καθώς όλες οι οργανώσεις και τα δίκτυα έχουν σχεδόν διαλυθεί, παρουσιάζεται στις αρχές του Μεσολογγίου και κλείνεται στη φυλακή.

Η Χούντα των Συνταγματαρχών θα τον εξορίσει, επίσης, σε μεγάλη ηλικία στη Γυάρο, αφού πρώτα τον βασανίσει για να αποκαλύψει συντρόφους του και πληροφορίες. Ο Στάθης Τσίντζος παραμένει αμίλητος σε κάθε βασανιστήριο. 


Δημήτρης Βαμβακάς (Αστέρης)


Ο Δημήτρης Βαμβακάς υπήρξε προπολεμικό στέλεχος του ΚΚΕ στην Αιτωλοακαρνανία και εξόριστος της Μεταξικής Δικτατορίας. Διακρινόταν για την πίστη και την αφοσίωσή του στην κομμουνιστική ιδεολογία, το θάρρος του και την πλατεία του ιδεολογικο-πολιτική κατάρτιση. Απλός στη συμπεριφορά, προνοητικός και πεπειραμένος στην παράνομη δουλειά, ο Δημήτρης Βαμβακάς υπήρξε στυλοβάτης του ΚΚΕ και του κινήματος, σε όλη τη διάρκεια της Κατοχής και του Εμφυλίου.

Κατά την περίοδο της Κατοχής διετέλεσε Πολιτικός Επίτροπος της Σχολής Εφέδρων Αξιωματικών του ΕΛΑΣ στη Ρεντίνα και συνέβαλε αποφασιστικά στη διαμόρφωση ενός νέου τύπου, λαϊκού αξιωματικού. Ο ίδιος έλαβε μέρος σε αρκετές μάχες, δίνοντας το παράδειγμα στους σπουδαστές που δίδασκε.

Μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας εργάστηκε ως δημοσιογράφος της εφημερίδας "Ελεύθερη Ελλάδα", κεντρικού οργάνου της ΚΕ του ΕΑΜ, εξορμώντας σε επικίνδυνες αποστολές για την ανασύνταξη των κομματικών οργανώσεων του ΚΚΕ στην επαρχία. Μέσα στο ζόφο της κρατικής και παρακρατικής βίας, ο Δημήτρης Βαμβακάς παρέμενε ψύχραιμος και άφοβος.

Στα μέσα του Ιούλη του 1946, ο Δημήτρης Βαμβακάς θα φθάσει στο Αγρίνιο, ως απεσταλμένος του ΠΓ του ΚΚΕ για να αναλάβει την ανασύνταξη των της ΚΟ Αγρινίου. Θα παραστεί με τη δημοσιογραφική του ιδιότητα στη δίκη του κομμουνιστή δημοσιογράφου και λογοτέχνη Θέμου Κορνάρου στο Μεσολόγγι. Μηνυτής είναι ο δεσπότης Αιτωλοακαρνανίας Ιερόθεος που είχε ευλογήσει τα όπλα των Γερμανών. Ο Κορνάρος δικαζόταν για το γνωστό του βιβλίο "Αγύρτες και κλέφτες στην εξουσία". Αμέσως μετά τη διεξαγωγή της δίκης, ο Δημήτρης Βαμβακάς συλλαμβάνεται έξω από το δικαστήριο και οδηγείται στις φυλακές της πόλης. 




Απελευθέρωση. Στελέχη του ΕΛΑΣ φωτογραφίζονται στα Σαρδίνια Αιτωλοακαρνανίας. Στο κέντρο ο στρατηγός Γεράσιμος Αυγερόπουλος, αριστερά του ο Στάθης Αρέθας, δεξιά του ο Ηλίας Καράς. Δεξιά του Καρά ο Δημήτρης Βαμβακάς (Αστέρης) και αριστερά του Αρέθα, ο διοικητής της 7ης Ταξιαρχίας της 8ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ.

Με παρέμβαση του εισαγγελέα Παύλου Δελαπόρτα και τις ενέργειες του αείμνηστου δικηγόρου Δ. Γαλανόπουλου, ο Βαμβακάς, μαζί με τους συγκρατούμενούς του Θανάση Συμνιώτη, Χρήστο Τσιτσέλη, Γιάννη Γιαννούζη, Χρήστο Αποστολόπουλου και άλλους αγωνιστές από τη Γαβαλού Ξηρομέρου, μεταφέρεται στα κρατητήρια με προορισμό την εξορία, προκειμένου να γλιτώσει της δολοφονίας. Με συνοδεία και κάτω από δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, θα μεταφερθούν στην Πάτρα και θα κρατηθούν στο Αγγλικό Προξενείου, που είχε μετατραπεί σε παράρτημα των Μεταγωγών Πειραιά. Εκεί, με τη βοήθεια των συντρόφων του Συμνιώτη και Ναθαναηλέα και την εντολή του ΚΚΕ, ο Βαμβακάς θα αποδράσει.

Μετά την μυθιστορηματική του απόδραση, ο Δημήτρης Βαμβακάς, θα περάσει στα τμήματα του ΔΣΕ στη Μακεδονία, αναλαμβάνοντας τη θέση του κυβερνητικού επιτρόπου της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης και την καθοδήγηση των κομματικών οργανώσεων της Θεσσαλονίκης. Το 1948, ζώντας σε συνθήκες παρανομίας, θα σκοτωθεί σε σύγκρουση της Λαϊκής Αυτοάμυνας Θεσσαλονίκης, με την Αστυνομία, σε κάποιο σοκάκι της Τούμπας.


Χαρίλαος Τανταρούδας


Γόνος ευκατάστατης οικογένειας από το Λουτρό Αιτωλοακαρνανίας, ο Χαρίλαος Τανταρούδας γεννήθηκε στους κόλπους μιας από τις πιο γνωστές προοδευτικές οικογένειες του Λουτρού, η οποία έδωσε στο κίνημα της εποχής σπουδαίους αγωνιστές.

Ο Χαρίλαος Τανταρούδας σπούδασε νομικά στην Αθήνα, κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου, όπου και ήρθε σε επαφή με τις κομμουνιστικές ιδέες και την κομμουνιστική ιδεολογία, μέσα από τους φοιτητικούς κύκλους και την ΟΚΝΕ. Κατά την περίοδο της Κατοχής, ο Χαρίλαος Τανταρούδας εντάχθηκε στο ΚΚΕ και το ΕΑΜ και δούλεψε με αυτοθυσία και αυταπάρνηση για την διεύρυνση και την ισχυροποίηση των οργανώσεων στην Αθήνα και την Αιτωλοακαρνανία.

Κατά τη διάρκεια της Κατοχής ανέλαβε διάφορες θέσεις ευθύνης, όπως αυτή του μέλους του Συμβουλίου Εθνικών Επιτροπών Αντίστασης, της ΠΕΕΑ.

Μετά την Απελευθέρωση, ο Χαρίλαος Τανταρούδας επέστρεψε στο χωριό του, όπου γνώρισε, μαζί με όλη του την οικογένεια τη βία και την τρομοκρατία της επίσημης και παρακρατικής εξουσίας. Κυνηγήθηκε αγρίως και μετά τη δολοφονία του αδελφού του, από ντόπιους παρακρατικούς, κατέφυγε στην Αθήνα, όπου πέρασε στην παράνομη κομματική δουλειά του ΚΚΕ.

Τον Ιούνιο του 1947 συλλαμβάνεται και εξορίζεται στην Ικαρία, από όπου θα μεταφερθεί στη Μακρόνησο στην πρώτη αποστολή εξορίστων, του ελληνικού Νταχάου. Εκεί θα βασανιστεί φρικτά αλλά δεν θα υπογράψει. Το 1960, βρίσκει το Χαρίλαο Τανταρούδα εξόριστο ξανά, στον Αη- Στράτη.

Μετά την απόλυσή του θα γίνει μέλος της Κομματικής Επιτροπής Επιστημόνων, αναπτύσσοντας εκτενή και σοβαρή δράση. Παράλληλα, από τη θέση του δικηγόρου, στάθηκε ενεργά στο πλευρό των αδικημένων εργατών βοηθώντας τους στις διεκδικήσεις τους αμισθί. 

Με την επιβολή της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών, ο Χαρίλαος Τανταρούδας κατέφυγε το 1967 στο Παρίσι, όπου βοήθησε αποφασιστικά στην οργάνωση των αγωνιστών που κατέφυγαν εκεί. Στη Γαλλία θα γίνει μέλος της Εθνικής Επιτροπής Ερευνών, στο νομικό της τμήμα, εκδίδοντας πολλά βιβλία σχετικά με το εργατικό δίκαιο. 

Έφυγε από τη ζωή το 1991.


Το σπίτι της οικογένειας Τανταρούδα, στο προσεισμικό χωριό Λουτρό.

Πέμπτη, 12 Σεπτεμβρίου 2019

Νέα αρχεία για το σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ καταρρίπτουν το αντισοβιετικό αφήγημα



Αποτέλεσμα εικόνας για μολοτοφ ριμπεντροπ


Σημαντικά νέα ιστορικά στοιχεία έρχονται στο φως, μετά τον αποχαρακτηρισμό εγγράφων που σχετίζονται με τη συμφωνία Μολότοφ Ρίμπεντροπ από το ρωσικό υπουργείο άμυνας. Η Συμφωνία, που αποτέλεσε απαραίτητο τακτικό ελιγμό της ΕΣΣΔ δεδομένης της άρνησης των δυτικών δυνάμεων να συμπύξουν μέτωπο κατά της ναζιστικής Γερμανίας, αποτελεί εδώ και δεκαετίες αιχμή του δόρατος της αντικομμουνιστικής προπαγάνδας διεθνώς κι αγαπημένο επιχείρημα των οπαδών της θεωρίας των δυο άκρων.

Τα νέα ντοκουμέντα φωτίζουν το παρασκήνιο που οδήγησε στην υπογραφή του συμφώνου μη επίθεσης τον Αύγουστο του 1939, αποδεικνύοντας πως η Σοβιετική Ένωση ήταν απόλυτα έτοιμη για αναμέτρηση με τις δυνάμεις του άξονα και μάλιστα σε δύο μέτωπα.

Όπως φαίνεται από το μήνυμα 31 σελίδων του επικεφαλής του Γενικού Επιτελείου του Κόκκινου Στρατού Μπόρις Σαποσνίκοφ, η ΕΣΣΔ προετοιμαζόταν για διμέτωπο αγώνα, επιθυμώντας παράλληλα αγωνιωδώς να διασφαλίσει τα δυτικά της σύνορα από τη γερμανική επιβουλή.

“Η Σοβιετική Ένωση πρέπει να ετοιμαστεί για πόλεμο σε δύο μέτωπα: Δυτικά ενάντια στη Γερμανία και την Πολωνία κι εν μέρει την Ιταλία με πιθανή προσάρτηση των γειτονικών κρατών  και ανατολικά με την Ιαπωνία.”

Στη συνέχεια, ο Σαποσνίκοφ προειδοποιούσε πως η Γερμανία με την Πολωνία θα μπορούσαν να παραταξουν δεκάδες μεραρχίες πεζικού και χιλιάδες τανκς και πολεμικά αεροπλάνα σε μεθοριακή περιοχή στα σύνορα με Ουκρανία και Λευκορωσία. Γίνεται ακόμα πιο φανερό πως η απειλή αυτή, δεδομένης της σκόπιμης απροθυμίας των δυτικών αστικών κυβερνήσεων να συμπράξουν με την ΕΣΣΔ, μπορούσε να αποσοβηθεί μόνο με τη διασφάλιση της σοβιετικής στρατιωτικής παρουσίας στην επίμαχη περιοχή, όπως κι έγινε με την υπογραφή του συμφώνου.

Το Ρωσικό υπουργείο Άμυνας δήλωσε πως τα έγγραφα δεν έχουν χρονολογική, αλλά θεματική σειρά,  για μια πληρέστερη εικόνα της εποχής.

Το υπουργείο υποστηρίζει ότι προέβη στον αποχαρακτηρισμό των εγγράφων για την προστασία της ιστορικής αλήθειας από παραχάραξη κι ενάντια στον αναθεωρητισμό σχετικά με το Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο. Προφανώς η προάσπιση της αναγκαιότητας του συμφώνου εντάσσεται στην προσπάθειά της ρωσικής κυβέρνησης να οικειοποιηθεί σε “εθνικη”, αταξική βάση ένδοξες πτυχές του σοβιετικού παρελθόντος.

Οι νέες αποκαλύψεις έχουν ήδη διχάσει τους Ρώσους ιστορικούς, με τον πρόεδρο της Ακαδημίας Επιστημών Αλεξάντερ Ντιούκοφ να χαιρετίζει τη συμβολή τους στη μελέτη της στρατιωτικής ιστορίας και τον Σεργκέι Κουντριάσοφ από το Γερμανικό ιστορικό Ινστιτούτο της Μόσχας να τα υποβαθμίζει, ακριβώς επειδή δε συνάδουν με το γνωστό αφήγημα της “συμμαχίας των δυο ολοκληρωτισμών”.

Με πληροφορίες από Moscow Times

Αναρτήθηκε από Κατιούσα

Τετάρτη, 11 Σεπτεμβρίου 2019

Παπα-Νικόλας Ξενάκης, ο αντάρτης ιερωμένος του ΔΣΕ που αντίκρισε το εκτελεστικό απόσπασμα σαν πραγματικός ήρωας – Αφιέρωμα στους μαχητές του ΔΣΕ στη Χίο


Στις 6 Σεπτέμβρη του 1948 στις πέντε το πρωί το εκτελεστικό απόσπασμα υπό την ευθύνη του επικεφαλής, του Ανθυπασπιστή Πέτρου Πετρίδη στο Γουδί παίρνει θέση απέναντι από τον αντάρτη ιερωμένο του ΔΣΕ στη Χίο, Νικόλα Ξενάκη από το Αυγώνυμα της Χίου, προκειμένου να υλοποιήσει την απόφαση «εις θάνατον παμψηφεί δις[1]»  του Έκτακτου Στρατοδικείου Αθηνών. Ο επικεφαλής του ζητάει να του δέσουν τα μάτια κάτι που αρνείται ενώ ο ιερέας του ζητάει να μεταλάβει παίρνοντας την απάντησή του: «Δίνω το αίμα μου για την Ελλάδα». Ο παπά Ξενάκης κοιτά αγέρωχα τους εκτελεστές του στα μάτια βροντοφωνάζοντας για το δίκιο του αγώνα.

Από βραδίς στο κελί των μελλοθάνατων στις φυλακές Αβέρωφ είχε επιχειρηθεί από ισχυρή ομάδα φρουρών να υλοποιηθεί η απόφαση 12/48 του Πρωτοβάθμιου Συνοδικού Δικαστηρίου, της Ιεράς Συνόδου της Ελλάδας, που τον είχε καταδικάσει για «αναρχικήν και αντεθνικήν δράσιν εις καθαίρεσιν και αποσχηματισμόν»[2]. Ο παπά Ξενάκης γιγαντόσωμος και παλικάρι αντιστάθηκε, πάλεψε με τους πραίτορές του, οι οποίοι με τις ξιφολόγχες του κατακρεούργησαν το πρόσωπο και του έσκισαν τα ράσα, προκειμένου να μην έχει την εμφάνιση ιερέα[3].


Παπα-Νικόλας Ξενάκης, ο αντάρτης ιερωμένος του ΔΣΕ που αντίκρισε το εκτελεστικό απόσπασμα σαν πραγματικός ήρωας - Αφιέρωμα στους μαχητές του ΔΣΕ στη Χίο



Δεκαεφτά μέρες νωρίτερα στις 20 Αυγούστου του 1948 στις 5:45 το πρωί στο Γουδί εκτελούνταν οι δώδεκα μαχητές κομμουνιστές του ΔΣΕ από τη Χίο υλοποιώντας έτσι την απόφαση του Έκτακτου Στρατοδικείου Αθηνών 210/14-08-48. «Εκείνο το βραδινό, θυμάται ο Διαμαντής Γεωργούλης, μαζευτήκαμε στο κελί των μελλοθάνατων, είχαν επιτρέψει σε μένα και τον Τράτση να τους επισκεφτούμε, για να αποχαιρετήσουμε τα αδέρφια μας Παντελή και Γιάννη αντίστοιχα. Έτσι πήραμε μέρος και εμείς την τελευταία κομματική συνέλευσή του, όπου με ευθύνη του Πέτρου Αντριώτη έγινε η αποκατάσταση σε κομματικό μέλος, του συντρόφου Μιχάλη Βατάκη, που είχε διαγραφεί το 1939, μετά από δήλωση μετανοίας, λόγω βασανιστηρίων των γραικύλων του  Μεταξά και διατρανώθηκε η πίστη στο δίκιο του αγώνα και η ανάγκη συνέχειας της αγωνιστικής δράσης του ΚΚΕ στο πλευρό του λαού. Τότε πήραν ξαφνικά τον παπά Ξενάκη χωρίς καμία αιτιολογία… Σε λίγες μέρες μάθαμε ότι ήταν για να αποφασίσει η Ι. Σύνοδος των αποσχηματισμό του».

Οι δώδεκα μαχητές που πήγαν με ψηλά το κεφάλι και ήταν:

Βατάκης Μιχαήλ, φιλόλογος – Δημοσιογράφος από τα το Θολοποτάμι ετών 33

Γεωργούλης Παντελής,  αγρότης από τη Συκιάδα ετών 32

Ζερβός Κώστας, ναυτεργάτης από τα Καρδάμυλα ετών 25

Καραμαΐλης Κώστας, ναυτεργάτης από την Αιγνούσα ετών 22

Κωστάλας Γεώργιος, οικοδόμος γεννημένος στον Τσεσμέ ετών 28

Ξυλάς Κώστας, αγρότης από τον Κάμπο ετών 52

Πλακωτάρης Ισίδωρος, αγρότης από τον Κάμπο ετών 27

Τζιώτης Μάρκος, εργάτης επιπλοποιός από το Βροντάδο ετών 26

Τράτσης Γιάννης, μεταλεργάτης από την Κυδιάντα ετών 25

Τσουκαλάς Γεώργιος, εργάτης από το συν. Νοσοκομείου ετών 26

Ψιακής Δημήτριος, μανάβης από τον Κοφινά ετών 24

και ο Ανδριώτης Πέτρος,  Ικαριώτης από τον Εύδηλο ετών 22

Η δίκη των 76 Χιωτών Κομμουνιστών (75 άντρες και μια γυναίκα) έγινε στις 29 Ιούλη του 1948 και η απόφαση του δικαστηρίου βγήκε την παραμονή του δεκαπενταύγουστου (14 – 8 – 1948). Εκεί, η αστική τάξη του νησιού μέσα από την παρακρατική Ε.Ο.Χ. (Εθνική Οργάνωση Χίου) είχε προγράψει τους αγωνιστές διαμορφώνοντας βαρύ κατηγορητήριο με βάση το «θεσμικό πλαίσιο» που είχε χτίσει το αστικό κράτος στα πλαίσια της ανασυγκρότησής του με βάση την πιο άγρια καταστολή[4] , που περιελάμβανε «πλείσται στάσεις και αντιστάσεις, αναρχικαί προσπάθειαι, θρασύτατην προπαγάνδαν προκαλούσαν την διχόνοιαν μεταξύ των πολιτών, τη συμμοριακήν δράσιν εις τον τρίτον γύρον, λειτουργίαν αναρχικού τύπου, επιθέσεις σε αστυνομικά τμήματα, κατάλυσιν αρχών και τέλος τη δημιουργία ελευθέρας Χίου δηλαδή την απόσπασιν τμήματος της επικράτειας»[5]. Έτσι τους παρέπεμψαν με βάση το Γ’ ψήφισμα του 1946, τη 19/45 Συντακτική πράξη και τον αναγκαστικό νόμο 509/47. Οι υπόλοιποι αγωνιστές – ανάμεσά τους και ο ποιητής και τυπογράφος του «Πρωτοπόρου», εφημερίδα του ΕΑΜ και του ΕΜΠΡΟΣ, εφημερίδα του ΚΚΕ, ο Φώτης Αγγουλές – τράβηξαν το δρόμο της φυλακής και της εξορίας.

Οι εκτελέσεις των ανταρτών του ΔΣΕ αποτέλεσαν το κύκνειο άσμα του ηρωικού  ταξικού αγώνα στο νησί, πού δόθηκε κάτω από ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες, όπως ελλείψεις οπλισμού και εφοδίων αλλά και λόγω του καλά οργανωμένου αστικού κράτους, αφού είχε φέρει στο νησί ως Μητροπολίτη το 1946 τον γνωστό αρχιερέα των Ενόπλων Δυνάμεων Μέσης Ανατολής Παντελεήμων Φωστίνη  και ως νομάρχη το δημοσιογράφο της εφημερίδας «Αίμα» στο Κάιρο, Αντώνιο Σβώκο, και αστυνομικό διευθυντή τον μοίραρχο Παντελίδη για να αντιμετωπίσουν τους 2.500 Συρματιένιους.

Υλοποιώντας την απόφαση της ολομέλειας της ΚΕ του κόμματος που πραγματοποιήθηκε σε δυο μέρη στην Αθήνα και  στο Βουνό με το σχέδιο «Λίμνες» πραγματοποιήθηκε  συνδιάσκεψη της ΚΟΧ (Κομματική Οργάνωση Χίου) το Σεπτέμβρη του 1947 στον Αγ. Μακάριο Βροντάδου με την παρουσία του Κ. Βασάλου, Χαρ. Κανόνη (Λέσβιων) και Π. Αντριώτη (Ικαριώτη) δόθηκαν σπουδαίες μάχες όπως: η συμπλοκή της Κυδιάντας (Γενάρης 1948) με νεκρό τον αντάρτη Σταμάτη Τράτση, η μάχη της Αχλάδας και της Παρπαριάς με νεκρούς τους μαχητές Απόστολο Κουλελέ και Ζαννή Σιδέρη, η μάχη στο κτήμα του Λυκιαρδόπουλου με τρεις αντάρτες νεκρούς, τον Γ. Λεοντάρα, Γιαννίκου Πίττα και Ξυλά και δολοφονηθέντες εν ψυχρώ Κυριάκο Καμπανέλα και τον γραμματέα της Π.Ε Χίου Μιχάλη Βορριά προκειμένου να εισπράξουν τα τριάκοντα αργύρια, η μάχη στο Λεμάνικο, όπου ο παπά Ξενάκης πολέμησε μόνος του επί εξάωρο μια διμοιρία Μάυδων και μια διμοιρία χωροφυλάκων. Τέλος, ακολούθησαν οι δολοφονίες του πολιτικού καθοδηγητή του ΔΣΕ, Δημήτρη Ευαγγελινού, γεωπόνου στον Κάμπο και του Μυτιληνιού γεωπόνου και μέλους της Περιφερειακής Επιτροπής Αιγαίου του ΚΚΕ, Χαράλμπου Κανόνη στην Κλειδού του Βροντάδου, στις 30 Μάρτη του 1948 που αποτέλεσε και τον επίλογο του αγώνα του ΔΣΕ στη Χίο.

Κλείνοντας αυτό το μικρό αφιέρωμα για τον ηρωικό αγώνα των ανταρτών του ΔΣΕ στη Χίο είναι χαρακτηριστικό το ποίημα του συντρόφου ποιητή Φώτη Αγγουλέ που αποτελεί και δική μας υπόσχεση.

Ο Δρόμος
Ας μην ήρθατε πίσω,
Κι ας μη φτάσατε πουθενά.
Ο δρόμος μας αρχινά,
Από κει που ο δικός σας τελειώνει.
Μέσα στο κάτασπρο χιόνι,
Μια ματωμένη γραμμή το δρόμο μας δείχνει
Ας ρίχνει σκοτάδι τριγύρω η νύχτα, ας ρίχνει…
Ακολουθούμε πιστά τα ματωμένα σας ίχνη

Πηγές:

[1] Απόφαση Στρατοδικείου Αθηνών, 210/14-08-48

[2] Αρχείο Ιεράς Συνόδου Ελλάδος

[3] Αναμνήσεις του συγκρατούμενού του Διαμαντή Γεωργούλη, Αφιέρωμα για το ΔΣΕ στη Χίο στην Χιώτικη εφημερίδα Αληθεια, 1996

[4] Δοκίμιο Ιστορίας ΚΚΕ Β2 τόμος 1939 -1949, σελ. 34, Σύγχρονη Εποχή.

[5] Πρακτικά Δίκης Χίων Κομμουνιστών

Γιώργης Αμπαζής
Δάσκαλος
Χίος

Αναδημοσιεύτηκε από το Κατιούσα

Δευτέρα, 2 Σεπτεμβρίου 2019

Ο ΕΔΕΣ και οι Γερμανοί - Μέρος 3ο



Αποτέλεσμα εικόνας για ΕΔΕΣ



Στρεβλώσεις


Προσεγγίζοντας ξανά το ζήτημα των συγκρούσεων μεταξύ του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, βασικό συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει ο Διονύσης Χαριτόπουλος είναι ότι οι "συνοριακές" αψιμαχίες και προστριβές ανάμεσα στους δύο αντάρτικους σχηματισμούς δεν έλειψαν ποτέ. Από την άλλη πλευρά, δεκάδες μαρτυρίες πρώην μαχητών και στελεχών του ΕΛΑΣ κατηγορούν τον ΕΔΕΣ και την έναρξη αυτών των συγκρούσεων, ενώ από την πλευρά των απλών μαχητών του ΕΔΕΣ γίνεται ακριβώς το ίδιο. Στην πραγματικότητα, είναι αδύνατο, αλλά και άνευ ουσίας να εντοπίσει κανείς το ποιος και το πότε ξεκίνησε αυτές τις συγκρούσεις, καθώς η γενικότερη εικόνα για τις δύο οργανώσεις είναι συγκεκριμένη και δεν προκύπτει μονάχα από τέτοια στοιχεία. Ο ΕΛΑΣ, με όλα του τα λάθη και τις αστοχίες αποτέλεσε έναν λαϊκό στρατό που αντιλαμβανόταν τον κίνδυνο των Βρετανών στην "διάδοχη κατάσταση" μετά την Απελευθέρωση, ενώ ο ΕΔΕΣ ένας στρατός με εμφανή στόχευση στη διατήρηση της αστικής τάξης στην απελευθερωμένη Ελλάδα, με τις "ευλογίες" των Βρετανών.

Όπως δε παραθέσαμε και παραπάνω, οι σχέσεις Ζέρβα - Γερμανών έχουν αποδειχθεί από πλειάδα ερευνητών και ακαδημαϊκών.

Ξανά πίσω στο 1943, οι πληροφορίες σχετικά με τις επαφές και τις συμπράξεις του Ζέρβα και των Γερμανών δεν παρέμειναν μυστικές για μεγάλο διάστημα και γρήγορα έγιναν γνωστές και στα επιτελεία του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ και του ΚΚΕ. Ο Ζέρβας και το έμπιστο επιτελείο του έσπευσαν να διασκεδάσουν τις κατηγορίες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ που τους χαρακτήριζε ως "εσμό τεράτων και προδοτών" παράγοντας σειρά ψευδών κατηγοριών και "ντοκουμέντων", τα οποία το μετέπειτα εμφυλιακό κράτος, θα αξιοποιήσει στο έπακρο.

Για παράδειγμα, για τη μάχη στο Βουργαρέλι στις 31/10/1943, στην οποία αναφερθήκαμε και προηγουμένως, γράφει ο στρατηγός Ζέρβας:

"Την 31η δε Οκτωβρίου, του 1943 τα πυρά των ναζιστών και των κομμουνιστών (ΕΑΜ-ΕΛΑΣ) διασταυρούνται εις τον χώρον της Νεράιδας της Δυτικής Θεσσαλίας". 

Ξεχνά προφανώς ο στρατηγός το σε ποιους οφείλει τη μακροημέρευσή του.

Παράλληλα, ο υπασπιστής του Ζέρβα και "πρωταθλητής" των στρεβλώσεων και των ανακριβειών, Μυριδάκης θα συμπληρώσει:

"Τα εξημερώματα της 31ης Οκτωβρίου ευρέθησαν αι εθνικαί δυνάμεις περικυκλωμέναι και βαλλόμεναι πανταχόθεν από Γερμανούς και ελασίτας. Από τας 6:30 το πρωί, τα πυρά των δύο και συγχρόνως βαλλόντων εχθρών των εθνικών ομάδων πίπτουν διασταυρωμένα επ' αυτών. Στιγμάς μαύρας, στιγμάς τραγικάς και φρικώδεις επέρασαν οι κακή τη μοίρα παρευρεθέντες εκεί". (Μιχάλης Μυριδάκης, Αγώνες της φυλής: η εθνική αντίστασις ΕΔΕΣ-ΕΟΕΑ 1941-1944, Αυτοέκδοση, Αθήνα 1948).

Παρόλα αυτά, οι Ζέρβας και Μυριδάκης δεν ήταν μόνοι τους στη Νεράιδα Βουργαρελίου εκείνο τον Οκτώβρη. Κοντά τους βρισκόταν και ο αδέκαστος και αντικειμενικός στρατηγός Β. Καμάρας, στέλεχος του ΕΔΕΣ, ο οποίος αναφέρει:

"Το εκ των υστέρων λεχθέν ότι ο ΕΛΑΣ μας χτύπησε είναι ανακριβές". (Σ. Γρηγοριάδης Η Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας 1941-1974).

Αργότερα και χάρη της υστεροφημίας του στρατηγού Ζέρβα, το ζήτημα του Βουργαρελίου θα επανέλθει στο προσκήνιο. Και πάλι ο στρατηγός Καμάρας, λακωνικά θα απορρίψει με επιστολή του στην εφημερίδα "Ακρόπολις", την εκδοχή της συνεργασίας ΕΛΑΣ και Γερμανών:

"Υπενθυμίζω ότι μετά την διολίσθησιν ημών προς Μελισσουργούς, ήλθον εις επαφήν με τον ΕΛΑΣ, τον οποίον (οι Γερμανοί) κατεδίωξαν προς το Περτούλι, το οποίον και επυρπόλησαν". (Ακρόπολις, 25/01/1974).

Παρόμοιες στρεβλώσεις εντοπίζονται από πλευράς του Ζέρβα και για άλλα περιστατικά, όπως η Μάχη της Αμφιλοχίας, όπου σε τηλεγράφημά του δεν διστάζει να καταλογίσει στον ΕΛΑΣ ανύπαρκτες φρικαλεότητες:

"Απελευθερωτικός στρατός σας εισβάλων πόλιν Αμφιλοχίας έκαυσε εδήωσε και κατέσφαξε άνδρας γυναίκας και αθώα παιδιά Διεμαρτυρήθημεν διά απάνθρωπον δράσιν απελευθερωτικού σας στρατού εις πάντα έχοντα ανθρώπινην συνείδησιν".

Και καθώς οι άμαχοι που σκοτώθηκαν στη μάχη είναι μόλις πέντε, τέσσερις από τους οποίους σκοτώθηκαν από αδέσποτες σφαίρες, ο ΕΛΑΣ του απαντά λακωνικά:

"Απελευθερωτικός μας στρατός μάχεται κατακτητήν και τους εντόποιους συμμάχους του. Απελευθερωτικός μας στρατός μάχεται υπέρ πατρίδος και ουχί υπέρ προδοτών ων ευαίσθητος πάτρων εκηρύχθητε..."


Στην υπόθεση των στρεβλώσεων, ακόμα και άμεμπτα στελέχη του ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ, όπως ο Κομνηνός Πυρομάγλου φαίνεται πως συμμετέχουν, προκειμένου να δικαιολογήσουν δικές τους επιλογές ή στάσεις. Γράφει για παράδειγμα ο Πυρομάγλου, σχετικά με τη μάχη στην Πράμαντα ανάμεσα σε ΕΔΕΣ, ΕΛΑΣ και Γερμανούς, στις 22/10/1943:

"Εζήτησα από τον Κόζιακαν να ενωθούν, έστω και προς στιγμήν, οι αντάρται των δύο οργανώσεων και να αντιμετωπίσουν τον κατακτητήν. Η άρνησις ήτο κατηγορηματική και ιταμή." (Πυρομάγλου, Αντίστασις).

Παρά το γεγονός ότι ο Πυρομάγλου ποτέ δεν κατηγόρησε τον ΕΛΑΣ για συνεργασία με τους Γερμανούς, φαίνεται ωστόσο να ξεχνά ότι αίτημά του προς τον Κόζιακα, τη συγκεκριμένη στιγμή ήταν να εγκαταλείψει ο ΕΔΕΣ την άμυνα της Πράμαντας και να την αναλάβει ο ΕΛΑΣ, δεδομένου ότι διέθετε βαριά όπλα. (Διονύσης Χαριτόπουλος, Άρης ο αρχηγός των ατάκτων, τόμος 3, Τόπος, Αθήνα 2013).

Το ζήτημα ανάμεσα στις δύο οργανώσεις θα διευθετήσει στις 26/10/1943, με επείγουσα διαταγή του το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ:

"Κύριος εχθρός μας είναι οι Γερμανοί και ενατίον αυτών πρέπει να στρέφονται αι κύριαι ενέργειάι μας. Εάν τμήματα του ΕΔΕΣ συνεργάζονται με τους Γερμανούς εις επιχειρήσεις εναντίον μας, να κτυπηθούν όπως και οι Γερμανοί. Εάν είναι πρόθυμα ενεργήσουν κατά Γερμανών, να μην ενοχληθούν εις προσπάθειαν των ταύτην, αλλά να επιζητηθεί επαφή και συνεργασία διά από κοινού επιχειρήσεις". (ΔΙΣ/ΓΕΣ).


Η εξέλιξη των εκκαθαριστικών και ο Ζέρβας



Μετά τις 10 Νοεμβρίου 1943, ο ΕΔΕΣ έχει σχεδόν ολοκληρωτικά χάσει την κύρια δύναμή του. "Σύνορο", μεταξύ αυτού και του ΕΛΑΣ είναι ο ποταμός Αχελώος και ο Άραχθος, ενώ οι όποιες δυνάμεις του απομένουν βρίσκονται στην περιοχή Λάκκα-Σούλι, ενώ η έδρα του ΕΔΕΣ στα Τζουμέρκα έχει περάσει ολοκληρωτικά στον έλεγχο του ΕΛΑΣ. Όπως γράφει και ο Woodhouse: "Ο Ζέρβας είχε απωθηθεί σε μια μικρή περιοχή της Ηπείρου, όπου οι άνδρες του διατηρούνταν στη ζωή με άφθονες ρίψεις από βρετανικά αεροπλάνα".

Όμως και για το Κλιμάκιο Ηπείρου, του ΕΛΑΣ, η κατάσταση δεν είναι καλύτερη. Τα τμήματά του είναι εξαντλημένα από τις διαρκείς συγκρούσεις με τους Γερμανούς και δεν διαθέτουν ενισχύσεις για να περάσουν τον ποταμό και να διαλύσουν τα υπολείμματα του ΕΔΕΣ. 

Από την άλλη πλευρά, η γερμανική κάλυψη του ΕΔΕΣ και η βρετανική βοήθεια, αλλά και η επί ενάμισι μήνα αδυναμία του ΕΛΑΣ να χτυπήσει τον ΕΔΕΣ, βοηθά το Ζέρβα να ανασυγκροτήσει τη δύναμή του και να προχωρήσει σε νέες στρατολογίες. Γράφει σχετικά ο λοχαγός του ΕΔΕΣ Παπαδάτος:

"Παρά την ολοσχερή διάλυσιν των τμημάτων μας, ουδέποτε είδον τον Ζέρβαν τόσο αισιόδοξον. Χρήστο, μου έλεγε, τώρα οι Άγγλοι θα μας δώσουν ότι τους ζητήσουμε. Όλα θα μας τα δώσουν. Και πράγματι, τα αεροπλάνα έφθαναν τρία τρία κάθε βράδυ." (Φ. Γρηγοριάδης, Αντίστασις).

Παράλληλα, οι Γερμανοί παρέδωσαν στο Ζέρβα έναν αριθμό όπλων. "Η διοίκηση της Ομάδας Στρατιών Ε αποφάσισε να εφοδιάσει ιδιαίτερα δοκιμασμένες εθνικές συμμορίτικες ομάδες με ελαφρά όπλα και πολεμοφόδια". (Sekendorf). 

Γερμανοί και Ζέρβας συνεργάζονται πια αρμονικά. Η εκτίμηση των κατακτητών για το ρόλο του ΕΔΕΣ είναι και ορθή και ρεαλιστική: "Ο σκοπός της αντάρτικης αυτής ομάδας είναι αποκλειστικά η καταπολέμηση του κομμουνισμού στην Ελλάδα, η οποία διεξάγεται με όλα τα μέσα, με την εκμετάλλευση της υποστήριξης τόσο από τους συμμάχους, όσο επίσης και από τα ημέτερα στρατεύματα". (ΔΙΣ/ΓΕΣ, Διονύσης Χαριτόπουλος, Άρης ο αρχηγός των ατάκτων, τόμος 3, Τόπος, Αθήνα 2013).

Ο ΕΔΕΣ είναι εμφανώς το "αγαπημένο παιδί" όλων.

Το παραπάνω επιβεβαιώνει και ο ίδιος ο Ζέρβας σε επιστολή του, στις 20/12/1943:

"Έχομεν οφθαλμοφανή την υποστήριξι των συμμάχων μας, όπως βλέπομεν και την καταδίκην που έβγαλαν και για το ΕΑΜ. Έχομεν απόλυτον την υποστήριξί των. Έως τώρα, μόνο τον μήνα Δεκέμβριον μου ήλθον 32 αεροπλάνα. Έντυσα όλο μου το στρατό και τον όπλισ τελείως". (Ηρακλής Πετιμεζάς, Εθνική Αντίσταση και Κοινωνική Επανάσταση, Ζέρβας και ΕΑΜ, Αυτοέκδοση, Αθήνα 1985).

Φυσικά, ο ευφυέστατος Ζέρβας δεν υπήρχε ποτέ περίπτωση να αναφέρει οποιαδήποτε λέξη για τους Γερμανούς. Αυτό που φροντίζει επιμελώς είναι να μη διαταραχθεί από κάποιον θερμόαιμο ΕΔΕΣίτη η μυστική τους συμφωνία και χωρίς να αποκαλύπτει τους λόγους, συστήνει στους επιτελείς του διαρκώς, αυτοσυγκράτηση. Χαρακτηριστικά, γράφει στο διοικητή του ΕΔΕΣ Ξηροβουνίου:

" Αγαπητέ Αλέκο

Πήρα το γράμμα σου της χθες και σου απαντώ. (...) Μην κάνεις καμιά κουταμάρα και μπλέξεις σε αγώνα με Γεραμνούς διότι το ζήτημα είναι άκρως επικίνδυνο σήμερα, ότε έχομε στα νώτα μας τους εαμίτες, οι οποίοι καραδοκούν μια ευκαιρία για να μας επιτεθούν. (...) Έχομε καιρό για πόλεμο κατά των κατακτητών. Θα τον κάνωμε όταν λάβομεν εντολή των Συμμάχων. Τώρα ούτε μια σφαίρα δεν πρέπει να πέσει διότι ενδέχεται αυτό και μόνον να τους υποχρεώσει να στραφούν εναντίον μας και τότε καταλαβαίνεις τι ζημιά μπορούμε να πάθωμε (...). Αυτό να το τηρήσεις απόλυτα.

Ν. Ζέρβας". (Διονύσης Χαριτόπουλος, Άρης ο αρχηγός των ατάκτων, τόμος 3, Τόπος, Αθήνα 2013).


Παράλληλα, ο Ζέρβας διεξάγει έναν εκετενή πόλεμο προπαγάνδας εναντίον του ΕΛΑΣ, του ΕΑΜ και των στελεχών του. Το Δεκέμβριο του 1943, ο στρατηγός, ακολουθώντας τις υποδείξεις των Βρετανών εγκαινιάζει μια νέα πρακτική αντιπαράθεσης. Μετατρέπει την εμφύλια σύγκρουση σε προσωπική μονομαχία με τον Άρη. Ο στρατηγός προμηθεύεται από την Ασφάλεια της Αθήνας μέσω του Πετιμεζά, το πλούσιο ποινικό μητρώο του Άρη Βελουχιώτη, το τυπώνει σε χιλιάδες αντίτυπα και το σκορπίζει παντού. Ελπίζει πως εάν κατορθώσει να κλονίσει την εμπιστοσύνη των ανταρτών και του λαού στο πρόσωπο του Άρη, τα οφέλη θα είναι μεγάλα. (Διονύσης Χαριτόπουλος, Άρης ο αρχηγός των ατάκτων, τόμος 3, Τόπος, Αθήνα 2013)

Έτσι, ο Άρης κατηγορείται για πλαστογραφία, ψευδορκία, κλοπές και πολλά άλλα που διέπραξε στην προηγούμενη επαναστατική του δράση και φυσικά, για το οτιδήποτε αποτελεί επαναστατικό εύσημο και διώκεται από την αστική τάξη, ως ποινικά κολάσιμο. 

Η προσπάθεια αυτή του Ζέρβα θα πέσει στο κενό. Το γόητρο του Άρη θα παραμείνει ως το τέλος της ζωής του αλώβητο, ενώ ο ίδιος δεν έχει την παραμικρή αμφιβολία για τους εμπνευστές της δυσφημιστικής εκστρατείας: "Αυτά είναι έργα των Εγγλέζων". (Διονύσης Χαριτόπουλος, Άρης ο αρχηγός των ατάκτων, τόμος 3, Τόπος, Αθήνα 2013)

Σάββατο, 31 Αυγούστου 2019

Ο ΕΔΕΣ και οι Γερμανοί - Μέρος 2ο


Όνειδος


Προς τα τέλη του Οκτώβρη 1943, ο ΕΛΑΣ έχει αποκαταστήσει σε σημαντικό βαθμό τον επιχειρησιακό έλεγχο και τη συνεργασία μεταξύ των τμημάτων του στην Ήπειρο. Ο Άρης Βελουχιώτης καταργεί την ανεξαρτησία δράση του Εθνικού Συμβουλίου Ηπείρου και της τοπικής VIII Mεραρχίας εντάσσοντας όλες τις ηπειρώτικες δυνάμεις σε ένα νέο όργανο διοίκησης που συστήνει: το κλιμάκιο του Γενικού Στρατηγείου στην Ήπειρο. Παράλληλα, ο Ζέρβας ακροβατεί επικίνδυνα. Από τη μια μεριά διαβεβαιώνει τους Βρετανούς και ιδιαίτερα το συνταγματάρχη Μπαρνς για την πίστη του στο Στρατηγείο Μέσης Ανατολής και τους Συμμάχους, ενώ από την άλλη στέλνει εμπίστους του, στο στρατηγό Λαντς για να ζητήσει εκ νέου ανακωχή. Προφανώς, ο Ζέρβας γνωρίζει ότι ο ΕΔΕΣ μπορεί να επιβιώσει μόνο με την ανοχή των Γερμανών.

Παράλληλα, ο ΕΛΑΣ διαλύει τις δυνάμεις του ΕΔΕΣ σε πολλαπλά σημεία.

Στις 30 Οκτωβρίου σε σύσκεψη που συμμετέχουν οι Τζήμας, Παπασταματιάδης και Βελουχιώτης αποφασίζεται να δοθεί το τελειωτικό χτύπημα στις δυνάμεις του ΕΔΕΣ που έχουν καταφύγει στο Βουργαρέλι. Καθώς ο ΕΛΑΣ καταλαμβάνει το ύψωμα της Νεράιδας κοντά στο Βουργαρέλι και ετοιμάζεται να επιτεθεί στον ΕΔΕΣ θα συμβεί το αναπάντεχο: Οι Γερμανοί χτυπούν κατά λάθος τον ΕΔΕΣ, παρά το γεγονός ότι η νέα διαταγή του Λαντς όριζε ότι "όλες οι δυνάμεις έπρεπε να στραφούν ενάντια στον ΕΛΑΣ γιατί ο Ζέρβας είχε συμφωνήσει σε προσωρινή ανακωχή". (Χάγκεν Φλάισερ, Στέμμα και Σβάστικα, τόμος 2, Παπαζήσης, Αθήνα 1988 και Διονύσης Χαριτόπουλος, Άρης ο αρχηγός των ατάκτων, τόμος 3, Τόπος, Αθήνα 2013).

Ο ΕΔΕΣ υποχωρεί άτακτα από το Βουργαρέλι και είναι τώρα η σειρά του Ζέρβα να περάσει κάτω από τα πολυβόλα του ΕΛΑΣ, με 79 άνδρες που απομένουν. Ο Άρης Βελουχιώτης θα ανταποδώσει τη στάση του Πυρομάγλου και δεν θα χτυπήσει τον ΕΔΕΣ, στρεφόμενος αποκλειστικά ενάντια στους Γερμανούς που επιχειρούν στο Βουργαρέλι. Αργότερα, ο Άρης θα πει στον Πυρομάγλου:

"Για τους Μελισσουργούς πατσίσαμε στη Νεράιδα. Δεν του χρωστάω τίποτα".

Ωστόσο, το χτύπημα του ΕΔΕΣ από τους Γερμανούς δεν φαίνεται ικανό να διαλύσει την ειρηνική συνύπαρξη των κατακτητών με τον ΕΔΕΣ. Οι όποιες ελάχιστες μικροσυγκρούσεις υπήρξαν μεταξύ των δύο τερματίζονται οριστικά στις 10 Νοέμβρη, οπότε συμφωνείται και νέα ανακωχή. Χαρακτηριστικά, ο στρατηγός Λαντς γράφει στις 7 Νοεμβρίου: "Οι εθνικιστικές συμμορίες των οποίων ο αρχηγός Ζέρβας επιδιώκει να παίξει στο μέλλον πολιτικό ρόλο τήρησαν σε γενικές γραμμές ουδέτερη στάση κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων των στρατευμάτων μας με τις κομμουνιστικές συμμορίες". (Χάγκεν Φλάισερ, Στέμμα και Σβάστικα, τόμος 2, Παπαζήσης, Αθήνα 1988)

Κάπου εδώ τελειώνει και η όποια συνεισφορά είχε ο ΕΔΕΣ στην Εθνική Αντίσταση.



Πλειάδα ντοκουμέντων


Τα πολυάριθμα στοιχεία και ντοκουμέντα που υπάρχουν σήμερα δεν περιορίζουν τη σχέση μεταξύ Ζέρβα και Γερμανών σε μια απλή μεταξύ τους ανακωχή. Η συμφωνία περιλάμβανε εκτός της ανακωχής και όρους για κοινό αγώνα κατά του ΕΛΑΣ (Sekendorf). Κατά την άποψη του Mazower "Ο Ζέρβας είχε πράγματι έρθει σε συνεννόηση με τους Γερμανούς στα Γιάννενα". Παρά τις όποιες αντίθετες απόψεις έχουν κατά καιρούς αρθρωθεί και γραφεί, χωρίς να έχουν τεκμηριωθεί, την παραπάνω σχέση αναγκάζονται να παραδεχτούν και οι Βρετανοί.

Γράφει για παράδειγμα ο Woodhouse: "Είναι φανερό από τα γερμανικά έγγραφα ότι ο Ζέρβας έκανε μυστική ανακωχή με τις δυνάμεις κατοχής ανάμεσα στο Νοέμβριο του 1943 και τον Αύγουστο του 1944". Παράλληλα, ο Clive συμπληρώνει: "Οι παλιότερες υποψίες μου ότι υπήρχε κάποια μορφή συνεργασίας επιβεβαιώνονται τώρα εγγράφως από τα γερμανικά αρχεία. Ο Λαντς είχε συγκεκριμένους λόγους να θεωρεί τον Ζέρβα ως άνθρωπο εμπιστοσύνης για μια συνεργασία εναντίον των κομμουνιστικών ομάδων. Ο Ζέρβας τους κρατάει συνεχώς ενήμερους για τα διάφορα σχέδιά του".

Εκτός των δεκάδων ντοκουμέντων στα γερμανικά ομοσπονδιακά αρχεία, οι μαρτυρίες για τη συνεργασία αυτή είναι πραγματικά πάμπολλες:

Η ένορκη κατάθεση του φον Λέντε, του επιτελείου του Λαντς, στις 27/09/1947 στο στρατοδικείο της Νιρεμβέργης αναφέρει:

"Μετά από επανειλημμένες προσπάθειες πέτυχα να πάρω επαφή με τους εθνικιστές αντάρτες και στις αρχές Οκτώβρη του 1943 να αποκαταστήσω σύνδεση με τον στρατηγό Ζέρβα. Με αυτό το δρόμο κλείστηκε αργά το 1943 μια σιωπηρή συμφωνία να γίνονται αμοιβαία εχθροπραξίες στην περιοχή των εθνικών ανταρτών. Μια και οι εθνικοί αντάρτες βρίσκονταν σε συνεχή αγώνα με τους κομμουνιστές, ο στρατηγός Ζέρβας την άνοιξη του 1944 παρακάλεσε επανειλημμένα να τον βοηθήσει ο στρατός μας και να συμπράξει μαζί του. Μια και ο Λαντς ήταν ειλικρινά υπέρ της συνεργασίας, ανταποκρίθηκε σε κάθε τέτοια παράκληση και υποστήριξε τους εθνικιστές σε αυτόν τον αγώνα. Υπενθυμίζω εδώ προπαντός τον κοινό αγώνα κατά των κομμουνιστών το Μάη 1944 στο μέτωπο του Αράχθου".

Την αφοπλιστική κατάθεση του φον Λέντε συμπληρώνει αυτή του Άουγκουστ Βίντερ, επιτελάρχη της Ομάδας Στρατιών Ε, στις 22/09/1947, στο στρατοδικείο της Νιρεμβέργης:

"Όταν το Μάη του 1944 επισκέφθηκα υπηρεσιακά τον στρατηγό Λαντς στα Γιάννενα και πήγαμε με το αυτοκίνητο στο δρόμο Ιωαννίνων- Άρτας χωρίς συνοδεία, ο στρατηγός Λαντς, σε ερώτησή μου για την ασφάλεια των Γερμανών, παρατήρησε ότι αυτή δεν είναι πια εδώ αναγκαία, μια και ο στρατηγός Ζέρβας έχει αναλάβει την ασφάλεια του δρόμου κι από πολύ καιρό δεν έχει συμβεί καμιά επίθεση. Ο στρατηγός Λαντς εξέφρασε την ικανοποίησή του ότι πέτυχε μια σιωπηρή συμφωνία, πράγμα που εδώ ήταν φανερό". (...)

" Η συμφωνία αυτή προχωρούσε τόσο πολύ που την άνοιξη του 1944 πραγματοποιήθηκε ένας κοινός επιχειρησιακός συνδυασμός μεταξύ του 22ου Ορεινού Σώματος Στρατού και του Ζέρβα. Θυμάμαι ότι για αυτό, μονάδες της 104ης Μεραρχίας Κυνηγών ανάλαβαν στον χώρο βορειοανατολικά της Άρτας, την κάλυψη μιας επιθετικής επιχείρησης που θα έκανε ο Ζέρβας κατά των κομμουνιστών".

Ξανά σε επίπεδο ιστοριογραφίας, οι έρευνες των Mazower, Φλάισερ και Μαθιόπουλου, στα γερμανικά στρατιωτικά αρχεία συγκλίνουν στην άποψη ότι η παραπάνω συμφωνία ΕΔΕΣ-Γερμανών έγινε πάνω στην ακόλουθη βάση:

1) Την κατάπαυση των εχθροπραξιών.
2) Τη συνεργασία στον αγώνα κατά του ΕΛΑΣ με συνεχή ενημέρωση των Γερμανών για τις θέσεις, τις προθέσεις και τη διάταξη των εχθρικών δυνάμεων.

Όμως, τονίζει εύστοχα ο Χαριτόπουλος, εάν ο Ζέρβας συνεργάστηκε με τον κατακτητή της χώρας, δεν ισχύει το ίδιο για το σύνολο των αξιωματικών και ανταρτών του ΕΔΕΣ, οι οποίοι είχαν πλήρη άγνοια των συμφωνιών του αρχηγού τους. Αυτές οι σκιώδεις συνεργασίες παρέμεναν πάντα μεταξύ ενός κύκλου στενών συνεργατών του Ζέρβα, για την αποφυγή του κινδύνου της ανταρσίας.

Παράλληλα, αυτό που είναι δύσκολο να δεχθεί κανείς σήμερα, είναι η ολοκληρωτική άγνοια των Μπαρνς, Woodhouse και των υπολοίπων αξιωματικών της ΣΣΑ, όπως αυτοί ισχυρίζονται στις αναφορές και τις αυτοβιογραφίες τους. Όσο τα σχετικά αρχεία δεν έχουν ανοιχθεί από τις βρετανικές υπηρεσίες, οι παραπάνω εικασίες παραμένουν ωστόσο, εύλογες μεν, εικασίες δε.


Συνεχίζεται



Παρασκευή, 30 Αυγούστου 2019

Ο ΕΔΕΣ και οι Γερμανοί - Μέρος 1ο


Η παρακάτω σειρά άρθρων επιχειρεί να εξετάσει εκτενέστερα το ζήτημα της συνεργασίας και των επαφών ανάμεσα στην οργάνωση ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ και το επιτελείο των ναζιστικών δυνάμεων κατοχής, στο πλαίσιο της όξυνσης των γερμανικών εκκαθαριστικών επιχειρήσεων στη Μακεδονία και την Ήπειρο, το φθινόπωρο του 1943. Κατά τη διάρκεια αυτών των επιχειρήσεων, οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ έδωσαν κυριολεκτικά έναν αγώνα επιβίωσης ενάντια σε έναν κατά πολύ ισχυρότερο, πολυπληθέστερο και καλύτερα εξοπλισμένο αντίπαλο. Παράλληλα, οι δυνάμεις του ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ ακροβατώντας στα βρετανικά σχέδια της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής και την εσχάτη προδοσία επιχείρησαν να προσεγγίσουν τις ναζιστικές δυνάμεις και να εξασφαλίσουν τη δική τους επιβίωση, όπως και τη διάλυση του ΕΛΑΣ, προς την κατεύθυνση της δικής τους επικράτησης. Ελλείψει δημοσιευμένων εγγράφων και υλικού από τα Βρετανικά Στρατιωτικά Αρχεία, το αφιέρωμά μας βασίζεται κυρίως στη μεθοδικότατη έρευνα του Διονύση Χαριτόπουλου.



Αποτέλεσμα εικόνας για Ζέρβας



Το πρώτο "φλερτ"


Στην περιοχή της Ηπείρου οι γερμανικές εκκαθαριστικές επιχειρήσεις  μπλέκονται αξεδιάλυτα με τις τοπικές εμφύλιες συγκρούσεις ανάμεσα στον ΕΛΑΣ Ηπείρου και τις δυνάμεις του ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ. 

Τον Οκτώβριο του 1943, το 22ο Γερμανικό Σώμα Στρατού έχει εγκατασταθεί πρόσφατα στα Ιωάννινα. Ο διοικητής του, στρατηγός Χούμπερτ Λαντς είναι ένας αστός αξιωματικός καριέρας, θρησκευόμενος και δεν ανήκει στο Ναζιστικό Κόμμα. Έχει πολεμήσει στο Ανατολικό Μέτωπο, αλλά αντί να προαχθεί, τον μεταθέτουν σε μειωτική μετάθεση στην Ελλάδα. Αρμοδιότητά του είναι η επιτήρηση των δυτικών ακτών για το ενδεχόμενο μιας συμμαχικής απόβασης εκεί. Στα απομνημονεύματά του θα περιγράψει την Ήπειρο σαν ένα είδος Φαρ Ουέστ, ιδανικό για ανταρτοπόλεμο.

Από την άλλη πλευρά, ο Λαντς δεν πιστεύει ότι όλα μπορούν να λυθούν με τα όπλα. Μόλις εγκαθίσταται στην Ήπειρο επιδιώκει να αποκτήσει επαφή με τους "εθνικιστές" αντάρτες. Σαν μια πρώτη ένδειξη καλής θέλησης αφήνει ελεύθερους κάποιους αξιωματικούς του ΕΔΕΑ που είχαν συλληφθεί από τους προκατόχους του. Από τη δική του πλευρά, ο ευφυής Ναπολέων Ζέρβας ανταποδίδει την αβρότητα και κρυφά από τους Βρετανούς αξιωματικούς απελευθερώνει κάποιους Γερμανούς αιχμαλώτους, προσφέροντάς τους παράλληλα, μερικές λίρες για τα έξοδα της επιστροφής τους. (Χάγκεν Φλάισερ, Στέμμα και Σβάστικα, τόμος 2, Παπαζήσης, Αθήνα 1988).

Το "φλερτ" των δύο αντιπάλων στρατηγών θα γίνει "θερμότερο" με τη μεσολάβηση της τοπικής Εκκλησίας και της αστικής κοινωνίας των Ιωαννίνων. Ακόμα και όταν σκοτώνεται ένας σημαίνων Γερμανός αξιωματικός, η καλή θέληση του Λαντς δεν τον εγκαταλείπει, αλλά γίνεται η αφορμή για να εκφραστούν πιο καθαρά οι εκατέρωθεν συμβιβαστικές προθέσεις. Τις επαφές αναλαμβάνουν και διευκολύνουν διάφορα φιλογερμανικά στοιχεία της τοπικής κοινωνίας, όπως ο γερμανόφιλος μητροπολίτης Ιωαννίνων Σπυρίδωνας, ο Ελβετός εκπρόσωπος του Ερυθρού Σταυρού Χ. Μπίγκελ και άλλοι, σχηματίζοντας μια επιτροπή που επιχειρεί ένα είδος τοπικής ειρήνευσης των Γερμανών, με τον ΕΔΕΣ Ηπείρου.


Οι σχέσεις συσφίγγονται


Στις 4 Οκτωβρίου, η επιτροπή, με επικεφαλής τον Μπίγκελ επισκέπτεται πρώτα τους Σκιαδάδες, έδρα του στρατηγείου του ΕΔΕΣ και εκθέτει στο Ζέρβα, το λόγο της επίσκεψής τους. Του διεκτραγωδούν τις τεράστιες καταστροφές που έχει υποστεί ο τόπος, την κατάσταση των χωρικών της Ηπείρου και τα νέα δεινά που τους απειλούν. Πειστικότερο επιχείρημά τους αποτελεί η πρόσφατη κτηνωδία των Γερμανών στο χωριό Κομμένο, το οποίο, οι Γερμανοί κατέκαψαν ολοσχερώς στις 16 Αυγούστου, δολοφονώντας 317 αμάχους, γέροντες, γυναίκες και παιδιά.

Ο Ζέρβας δέχεται την πρόταση ειρήνευσης ως μια καλή δικαιολογία για να εξυπηρετήσει τις απώτερες επιδιώξεις του. Ο ίδιος κατάγεται από την Ήπειρο και σκοπεύει να πολιτευτεί, μετά την Απελευθέρωση, στο γενέθλιο τόπο του. Παράλληλα, η παραπάνω πρόταση εξασφαλίζει τα νώτα του από τους Γερμανούς σε μια περίοδο ανοιχτής εχθρότητας με τον ΕΛΑΣ. Διαβλέπει το σενάριο της αποδυνάμωσης του ΕΛΑΣ, που ήδη μάχεται τους Γερμανούς με μεγάλες απώλειες και με τις δικές του δυνάμεις να παραμένουν αλώβητες, το ενδεχόμενο της κυριαρχίας του.

Έτσι, παρουσία ενός ελληνομαθούς Βρετανού αξιωματικού, ο οποίος παρακολουθεί όλη τη συζήτηση, ο Ζέρβας δέχεται "ενδίδοντας", μια πρώτη δεκαήμερη ανακωχή, έως τις 14 Οκτωβρίου, δηλώνοντας όμως ότι τα υπόλοιπα θα εξαρτηθούν από την απάντηση του Καΐρου, καθώς σκοπεύει να ζητήσεις τις οδηγίες των Συμμάχων.

Κατ' ιδίαν, θα διαβεβαιώσει τον Μπίγκελ πως ανεξάρτητα από τις εντολές του Καΐρου, αυτός είναι ανοιχτός στο θέμα και του προτείνει να του κανονίσει μια απευθείας συνάντηση με εξουσιοδοτημένο Γερμανό αξιωματικό (Χάγκεν Φλάισερ, Στέμμα και Σβάστικα, τόμος 2, Παπαζήσης, Αθήνα 1988 και Διονύσης Χαριτόπουλος, Άρης ο αρχηγός των ατάκτων, τόμος 3, Τόπος, Αθήνα 2013).


Ο ΕΛΑΣ

Στη συνέχεια, η επιτροπή του Μπίγκελ θα επισκεφθεί το στρατηγείο της VIII Μεραρχίας του ΕΛΑΣ. Θα τους δεχθούν, ο στρατιωτικός διοικητής Π. Νάσης και ο καπετάνιος ταγματάρχης Α. Πίσπερης, Ηπειρώτες και αυτοί. Η ηγεσία της μεραρχίας θα συμφωνήσει σε μια δεκαήμερη ανακωχή, δηλώνοντας ότι τα επόμενα βήματα θα εξαρτηθούν από την απόφαση του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ. 

Όταν τα νέα φθάσουν στο Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ, θα ξεσηκώσουν θύελλα αντιδράσεων. Ο Άρης Βελουχιώτης εξαγριώνεται με την αυθαίρετη απόφαση του επιτελείου της VIII Μεραρχίας και απαγορεύει ρητά κάθε περαιτέρω επαφή με τους Γερμανούς. Σε μερικές ημέρες, η ηγεσία της VIII Μεραρχίας αντικαθίσταται με εντολή του ΓΣ του ΕΛΑΣ, ενώ και το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής αντιδρά αρνητικά σε οποιεσδήποτε επαφές του Ζέρβα με τους Γερμανούς, απαγορεύοντάς τες και απαιτώντας την άμεση διακοπή τους.


Παίζοντας σε διπλό ταμπλό


Ο Ναπολέων Ζέρβας δηλώνει στις εντολές της ΣΜΑ ότι θα υπακούσει και θα διακόψει κάθε επαφή με τους Γερμανούς, όμως θα πράξει διαφορετικά στο παρασκήνιο. Μέσω του Μπίγκελ ορίζει συνάντηση με τους Γερμανούς, στις 16 Οκτωβρίου, ενώ ήδη έχουν ξεκινήσει οι συμπλοκές με τον ΕΛΑΣ. Την καθορισμένη ημερομηνία όμως, ο Ζε΄ρβας διαστάζει να πάει ο ίδιος στη συνάντηση, φοβούμενος την έκθεσή τους στους συμμάχους. Θα στείλει με άκρα μυστικότητα στο σημείο συνάντησης με τους Γερμανούς, δύο έμπιστους αξιματικούς τους, οι οποίοι θα συναντήσουν το συνταγματάρχη Ντιτλ και τον αντισυνταγματάρχη Ρότφουξ. 

Δεν είναι όμως το ίδιο.

Οι Γερμανοί εκλαμβάνουν τη μη εμφάνιση του στρατηγού Ζέρβα ως υπαναχώρηση και ο Λαντς υποχρεώνεται να διατάξει την έναρξη εκκαθαριστικών επιχειρήσεων και στην Ήπειρο. Η προετοιμασία των γερμανικών στρατευμάτων θα ολοκληρωθεί σε δύο ημέρες, οπότε και στις 18 Οκτωβρίου θα ξεκινήσουν τις επιχειρήσεις (Χάγκεν Φλάισερ, Στέμμα και Σβάστικα, τόμος 2, Παπαζήσης, Αθήνα 1988 και Διονύσης Χαριτόπουλος, Άρης ο αρχηγός των ατάκτων, τόμος 3, Τόπος, Αθήνα 2013).


Ο Άρης στην Ήπειρο


Στις 17 Οκτωβρίου 1943, ο Άρης Βελουχιώτης ξεκινά από το Περτούλι για την Ήπειρο, όπου ο ΕΛΑΣ υφίσταται τεράστια πίεση. Μαζί του παίρνει όλους τους μαυροσκούφηδες και 400 μαχητές. 

Η κατάσταση του ΕΛΑΣ Ηπείρου είναι δραματική. 

Τα τμήματά του μάχονται πότε με τους Γερμανούς και πότε με τον ΕΔΕΣ, σπασμωδικά, ασυντόνιστα και χωρίς επαρκή σύνδεση μεταξύ τους. Συνολικά έχουν καταφέρει ορισμένα σημαντικά πλήγματα κατά του ΕΔΕΣ και έχουν δεχθεί αρκετά, ιδίως από τους Γερμανούς. Από τον ΕΛΑΣ Ηπείρου έχει συλληφθεί ο διοικητής του Αρχηγείου Ηπείρου του ΕΔΕΣ, αντισυνταγματάρχης Απόστολος Κωνσταντινίδης, με το επιτελείο του, όμως η σύλληψη του ίδιου του Ζέρβα, όπως την έχει σχεδιάσει ο Τζουμερκιώτης δεν έχει γίνει κατορθωτή. Εκτός αυτού, τα τμήματα του ΕΔΕΣ τροφοδοτούνται αφειδώς από τους Βρετανούς. 

Η εμφάνιση του Άρη στην Ήπειρο εμψυχώνει τους ΕΛΑΣίτες. Τις πρώτες ημέρες, ο Άρης κινείται διαρκώς στο χώρο των Τζουμέρκων, ανάμεσα στα χωριά Καλαρρύτες, Συρράκο, Πράμαντα και Μελισσουργοί. Προχωρά σε ταχεία και αποτελεσματική αναδιοργάνωση των τμημάτων.


Ο Κομνηνός Πυρομάγλου σώζει την τιμή των όπλων του


Πέραν των μηχανορραφιών του Ζέρβα, την αδιαφορία των αστών αξιωματικών του ΕΔΕΣ και τον σκιώδη ρόλο που αυτοί παίζουν στο παρασκήνιο των γερμανικών εκκαθαριστικών επιχειρήσεων, μέρος των ενόπλων του ΕΔΕΣ βλέπει επικριτικά τη στάση του Ζέρβα απέναντι στους Γερμανούς. Επικεφαλής τους, ο αστός αξιωματικός, αλλά τίμιος πατριώτης Κομνηνός Πυρομάγλου, μετέπειτα βουλευτής της ΕΔΑ.

Στις 24 Οκτωβρίου 1943, μια φάλαγγα 1200 ανδρών του ΕΛΑΣ, με 400 μεταγωγικά ζώα μπαίνει στο φαράγγι της Μουτσάρας και εντοπίζεται από τα γερμανικά αεροπλάνα. Επικεφαλής της φάλαγγας είναι ο ίδιος ο Άρης Βελουχιώτης. Η αεροπορική επιδρομή σπαέι τη συνοχή της φάλαγγας και επικρατεί πανικός. Οι μαυροσκούφηδες προσπαθούν να επαναφέρουν την τάξη, ενώ την ίδια στιγμή το τηλέφωνο στο αρχηγείο του ΕΔΕΣ χτυπά επίμονα. Το σηκώνει ένας αξιωματικός που πρόσφατα έχει προσέλθει στον ΕΔΕΣ. Στην άλλη γραμμή είναι ο λοχαγός Χρ. Παπαδάτος που ζητά επίμονα οδηγίες.

"Τμήματα του Άρη από τα γερμανικά πυρά περνάνε μπροστά από τα πολυβόλα μου. Είναι και ο ίδιος ο Άρης νομίζω. Τί να κάνω;"

Αδίστακτα, ο αξιωματικός του ΕΔΕΣ, που δεν κατονομάζεται από το Χαριτόπουλο απαντά: "Χτύπα τους"

Ευτυχώς, ο Κομνηνός Πυρομάγλου βρίσκεται δίπλα του και αρπάζει το ακουστικό του τληεφώνου.

"Τί είναι Χρήστο; Εδώ Κομνηνός".

Ο Παπαδάτος ρωτάει: "Δίνετε τέτοια εντολή; Να χτυπήσω τους χτυπημένους από τον Γερμανό; Δεν το μπορώ, μου είναι αδύνατον να εκτελέσω".

Ο Πυρομάγλου του απαντά: "Καλά κάνεις! Έτσι πρέπει!".

Σε λίγο καιρό, ο ΕΛΑΣ θα ξεπληρώσει αυτή την κίνηση του Πυρομάγλου. 



(Διονύσης Χαριτόπουλος, Άρης ο αρχηγός των ατάκτων, τόμος 3, Τόπος, Αθήνα 2013).


Συνεχίζεται



Τρίτη, 20 Αυγούστου 2019

Οι αντιστασιακές οργανώσεις στο νομό Λασηθίου πριν την Απελευθέρωση


ΕΑΜ-ΕΠΟΝ-ΚΚΕ


Το ΕΑΜ και το ΚΚΕ απλώνονται σε όλα τα χωριά του νομού Λασηθίου, με εξαίρεση μερικά χωριά στο ανατολικότερο μέρος της επαρχίας Σητείας, η οποία βρισκόταν κάτω από την αγγλική επιρροή. Η νομαρχιακή επιτροπή λειτουργούσε το 1944 ως συλλογικό όργανο με επικεφαλής της τον Ρούσσο Κούνδουρο, πρώην βουλευτή των Φιλελευθέρων και γραμματέα το Μανόλη Πιτυκάκη, απότακτο συνταγματάρχη του 1935, που είχε πάρε μέρος στη Μάχη της Κρήτης. Άλλα σημαντικά μέλη των ΕΑΜικών οργανώσεων υπήρξαν οι: Μανόλης Μυλωνάκης, ταγματάρχης, απότακτος του 1935 και αλβανομάχος, Περικλής Χατζηανδρέου, πρωτοδίκης, Στέφανος Λαζαρίδης επιθεωρητής δημοτικής εκπαίδευσης και Γιώργος Μηλιαράς, πρώην στρατιωτικός διοικητής του νομού Λασηθίου.

Οι Μανόλης Πυτικάκης και ο πρωτοδίκης Περικλής Χατζηανδρέου υπήρξε από τα πιο δραστήρια στελέχη του ΕΑΜ, ενώ κατά καιρούς στις συνεδριάσεις της ΝΕ του ΕΑΜ λάμβανε μέρος και ο Μιλτιάδης Πορφυρογένης εκ μέρους του ΚΚΕ, ο Νίκος Συμβουλάκης, ο Αντώνης Δουραχαλής και ο Μάρκος Ζουριδάκης. Μόνιμα λάμβανε μέρος στις συνεδριάσεις της ΝΕ του ΕΑΜ, ο Μανόλης Καλλιατάκης, επιφανής κομμουνιστής δικηγόρος. 

Σε όλο το νομό λειτουργούσαν Επαρχιακές Επιτροπές του ΕΑΜ, με βάση τις οργανώσεις των τεσσάρων πολιτειών του οροπεδίου Λασηθίου. 

Παράλληλα, ο τεχνικός μηχανισμός του ΕΑΜ είχε βελτιωθεί σημαντικά. Υπήρχαν σταθεροί σύνδεσμοι, γιάφκες, παράνομα σπίτια και κρησφύγετα των καταδιωκόμενων. Το ΕΑΜ διέθετε ποδήλατα και σημαντικό εκδοτικό μηχανισμό, ο οποίος εξέδιδε σειρά από εφημερίδες όπως τη μηνιαία "Εθνικό Εγερτήριο". Συνεχίζει παράλληλα να εκδίδεται η εφημερίδα του ΚΚΕ "Μάχη", όργανο της Περιφερειακής Επιτροπής Λασηθίου. Το Δεκέμβριο του 1943 ξεκινά να εκδίδεται επίσης, η εφημερίδα "Η φωνή των νέων", όργανο της Νομαρχιακής Επιτροπής της ΕΠΟΝ του νομού Λασηθίου.

Οι εφημερίδες αυτές γράφονταν σε στένσιλ, με γραφομηχανές που είχαν κλαπεί από διάφορες υπηρεσίες και ήταν παράνομες και κατόπιν τυπώνονταν σε πολύγραφο. Το "Εθνικό Εγερτήριο" εκδίδονταν στα σπίτια του Ανδρές Τσιχλή και του Γιάννη Παυλάκη. Στο σπίτι του Γιώργη Χατζηδάκη, στον Άγιο Νικόλαο εκδιδόταν η "Μάχη" και η "Η φωνή των νέων". Οι γραφομηχανές είχαν παρθεί από τη Νομαρχία και την Εισαγγελία του νομού. Η εφημερίδα "Εμπρός" των νέων του ΕΑΜ Νεάπολης, καθώς και ο "Επαναστάτης" όργανο του ΚΚΕ Νεάπολης εξακολουθούσαν να εκδίδονται πιο "πρωτόγονα", με ζωική πηκτή. Οι μεμεβράνες, μετά το χτύπημα της γραφομηχανής, πήγαιναν στον πολύγραφο που είχε εγκατασταθεί στο χωριό Λακκώνια, στο σπίτι του Κώστα Σταυρακάκη, πέντε χιλιόμετρα έξω από τον Άγιο Νικόλαο. Στη συντακτική επιτροπή των εφημερίδων βρισκόταν ο χημικός Γιώργης Τσαμπαρλάκης και ο ποιητής και φιλόλογος Γιάννης Μενεγάκης.

Από τις αρχές του 1944, ξεκίνησαν να εκδίονται και οι εφημερίδες "Ελευθερία" της ΕΠΟΝ Αγίου Νικολάου, σε γραφομηχανή, "Ο ΕΠΟΝίτης" όργανο της ΕΠΟΝ Ιεράπετρας, πολυγραφημένη και "Η φωνή του λαού" όργανο του ΕΑΜ Ιεράπετρας, που επίσης εκδιδόταν σε πολύγραφο. Σε καθεμιά από τις τέσσερις πολιτείες του νομού Λασηθίου υπήρχαν παράνομα ραδιόφωνα και καθημερινά κυκλοφορούσε δελτίο ειδήσεων για πλήρη ενημέρωση του λαού. 

Στο τέλος του 1943, η δύναμη μόνο των κομματικών οργανώσεων της Αχτιδικής Επιτροπής Ιεράπετρας ξεπερνούσε τα 600 μέλη. Στην επαρχεία Σητείας το ΚΚΕ διέθετε 70 μέλη, στην Αχτιδικής του οροπεδίου Λασηθίου 50 μέλη, ενώ η Αχτιδική Επιτροπή του Αγίου Νικολάου, μαζί με τα γύρω χωριό οργάνωνε περίπου 250 μέλη. Τέλος, η Αχτιδική Επιτροπή της Νεάπολης, με τα γύρω χωριά οργάνωναν περί τα 250. Σύνολο κομματικών μελών, περίπου 1200. Παράλληλα, η ΕΠΟΝ οργάνωνε περίπου 600 μέλη και άλλα τόσα περίπου το ΕΑΜ, χωρίς να μετρούνται σε αυτά τα μέλη του ΚΚΕ. 


ΕΛΑΣ


Μετά τα γεγονότα της Βιάννου, ο ΕΛΑΣ Λασηθίου είχε ανασυγκροτηθεί. Η ομάδα των Λασηθιώτικων βουνών, με επικεφαλής το Νίκο Σαμαρείτη διέθετε τώρα περισσότερα λημέρια, όπλα και διασυνδέσεις σε όλο το νομό και τα ορεινά χωριά. Δεκάδες άνθρωποι βοήθησαν στη συγκέντρωση οπλισμού, που προερχόταν κυρίως από τους Ιταλούς, όπως και σε ιματισμό, άρβυλα και άλλα εφόδια. Ο ΕΛΑΣ Κρήτης είναι καλύτερα εξοπλισμένος και πιο μαζικός από κάθε άλλη οργάνωση της Κρήτης. 

Τα μάχιμα τμήματα του ΕΛΑΣ στο Λασήθι, αλλά και σε όλη την Κρήτη περιβάλλονται πια από ένα πυκνό δίκτυο μαζικότατων οργανώσεων και επισιτιστικών συνεταιρισμών. Μέλη του ΕΑΜ δρουν μέσα στις γερμανικές και αγγλικές υπηρεσίες πληροφοριών και παρέχουν σημαντικές πληροφορίες στον ΕΛΑΣ, για τη διεξαγωγή των επιχειρήσεών του.

Σπουδαίο παράλληλα, είναι και το δίκτυο των οπλαποθηκών του ΕΛΑΣ. Μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας, στον ΕΛΑΣ Λασηθίου έφθασαν πάνω από 60 όπλα και δεκάδες κάσες με εφόδια και πυρομαχικά. Από τη δική τους πλευρά, οι αγγλικές αποστολές δεν δίνουν στον ΕΛΑΣ ούτε ένα ζευγάρι αρβύλες. Το ΕΑΜ θέτει ως καθήκον του τη συλλογή οπλισμού των Ιταλών και ο ΕΛΑΣ οργανώνει αποθήκες σε δεκάδες σπηλιές, φαγώματα και μιτάτα. Με τον τρόπο αυτό, η οπλική και επιχειρησιακή υπεροχή του ΕΛΑΣ Λασηθίου είναι στα μέσα του 1944 αδιαμφισβήτητη έναντι κάθε άλλης οργάνωσης.


Τα σπίτια 


Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω το ΕΑΜ, το ΚΚΕ και ο ΕΛΑΣ διέθεταν στο νομό εκατοντάδες ασφαλή σπίτια στη διάθεσή τους. Οικογένειες του Λασηθίου, με μεγάλο κίνδυνο της ζωής τους άνοιγαν πρόθυμα τα σπίτια τους, στον αγωνιστή, τον αντάρτη και τον κομμουνιστή, προσφέροντας τεράστιες υπηρεσίες στον αγώνα. Μερικές από αυτές τις οικογένειες υπήρξαν οι εξής:

Στην Ιεράπετρα: Οι οικογένειες Κοπανάκη Μαρίας, Χρυσοφάκη Ευδοκίας, Δασκαλάκη Άννας, Φραγκάκη Λευτέρη, Γαϊτάνου Λευτέρη και Χριστοφιδάκη Γιώργη.

Στις Μάλες: Η οικογένεια του γιατρού Χουρδάκη.

Στο Κάτω Χωριό Ιεράπετρας: Οι οικογένειες Φραγκούλη, Νίκου Καζαντζάκη, Ανδρέα Φλουράκη και Γράσσου.

Στη Σητεία: Οι οικογένειες του Σπύρου Ντούλη, του Πλωμαρίτη και το ξενοδοχείο "Μύσσων".

Στη Νεάπολη: Οι οικογένειες του Μανόλη Φρουδά, του Γιάννη Παυλάκη, της Μαρίας Κοκολάκη, του Πατσιδιώτη, του Ανδρέα Τσιχλή, του Κωστή Λουμπούνη, του Τσιχλανδρέα, και το εργοστάσιο του Κωστή Λουμπούνη.

Στη Λατσίδα: Οι οικογένειες του Δημήτρη Φραγκάκη, του Δινεράκη και η οικογένεια Τζαγκουρνή.

Στο Βραχάσι: Οι οικογένειες του Μιχάλη Κοσμαδάκη, της Μαρίας Ψαλλιδάκη, της Δώρας Φθενάκη και του Μίχαλου. 

Στη Φουρνή: Οι οικογένεια του Γραμματικάκη.

Στην Ελούντα: Η οικογένεια του Κατρίνη

Στον Άγιο Νικόλαο: Τα σπίτια των Παναγιωτάκη, Χατζηπαναγιώτου, Γιώργη Χατζηδάκη, Μανόλη Κατσούλη, Γιώργη Δεσποτάκη, Σπύρου Μεθυμάκη και Νίκου Στεφανάκη.

Στην Κριτσά: Τα σπίτια των Σήφη Νερατζούλη και του Γιάννη Κουτάντου.

Στον Κρούστα: Οι οικογένειες Σωρού, Γεροντάκη, Λασηθιωτάκη και του Γιάννη Ρουκουνάκη.

Στο οροπέδιο Λασηθίου: Η οικογένεια του Ζαχαριά Κυριακάκη

Στο Καμινάκι: Το σπίτι της Ελευθερίας Σκυβαλάκη.



Το δίκτυο των συνδέσμων 


Στο δίκτυο των συνδέσμων του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΚΚΕ Λασηθίου, οι παρακάτω άνδρες και γυναίκες αγωνίστικαν σε συνθήκες επικίνδυνες και κοπιαστηκές, για την επικοινωνία των οργανώσεων του νομού: Βιργινία Σαμαρείτη, Μαρίκα Κοκκινάκη, Γιώργης Καραγιάννης και Μανόλης Φρουδάς.


Πηγή: Μιχάλης Κοκολάκης, Ανατολική Κρήτη- Κατοχή, Αντίσταση, Εμφύλιος, Γνώσεις, Αθήνα 1980.




Δευτέρα, 19 Αυγούστου 2019

Το κίνημα στο νομό Λασηθίου στα τέλη του 1943- αρχές του 1944



H Αντίνταση γιγαντώνεται και διασπάται


Καθώς μπαίνουμε στο 1943 η Εθνική Αντίσταση κορυφώνεται σε ολόκληρη την Ελλάδα και μαζί και στο νομό Λασηθίου. Η 5η Μεραρχία του ΕΛΑΣ Κρήτης, με επικεφαλής της τον στρατηγό Γρηγόρη Κοντεκάκη έχει χαρακτήρα κανονικού στρατού, οργανωμένου σε τάγματα και συντάγματα, ανά νομό. Διαθέτει τρία στρατηγεία οργανωμένα στους τρεις μεγαλύτερους ορεινούς όγκους του νησιού και διενεργεί σημαντικές επιχειρήσεις κατά των Γερμανών και των ντόπιων συνεργατών τους. 

Παράλληλα, εμφανίζεται μια άνευ προηγουμένου αντι-ΕΑΜική έξαρση των Άγγλων πρακτόρων που προσπαθούν να διασπάσουν το ΕΑΜικό κίνημα. Στην Κρήτη εμφανίζεται ο Μανόλης Κελαϊδής με το ψευδώνυμο “Ηλίας”. Πρόκειται για τον μετέπειτα οργανωτή της Δίκης των Αεροπόρων. Ο Κελαϊδής κατορθώνει να διασπάσει τις συμφωνίες ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και ΕΟΚ και επιχειρεί να διασπάσει και τη Νομαρχιακή Επιτροπή του ΕΑΜ Λασηθίου. Την προσπάθειά του σταματά, το στέλεχος του ΕΑΜ Ρούσσος Κούνδουρος, άνθρωπος οξυδερκής, προνοητικός και αριστοτέχνης πολιτικός. Η απάντησή του στον Κελαϊδή είναι η εξής: “Το ΕΑΜ στο νομό μας αντιπροσωπεύει την εθνική ενότητα και δεν χρειάζεται να γίνει άλλη οργάνωση, γιατί θα είναι σε βάρος του αγώνα. Οι δε κομμουνιστές, όπως εγώ τους γνώρισα εδώ, είναι οι καλύτεροι πατριώτες”.

Σε όλους τους άλλους νομούς της Κρήτης, Κελαϊδής θα επιτύχει τη διάσπαση. Οι Άγγλοι πράκτορες δημιουργούν γύρω από τις βάσεις των ασυρμάτων τους, ολιγομελής αντι-ΕΑΜικές οργανώσεις με “μαγιά” τους άνδρες της ΕΟΚ. Φερέφωνό τους είναι ο δεσπότης Πέτρας Διονύσιος Μαραγκουδάκης που κάθε Κυριακή εξαπέλυε από τον άμβωνα λόγους και αφορισμούς των κομμουνιστών, αλλά και ύμνους για τους Άγγλους και τους Γερμανούς. Χαρακτηριστικά, σε ένα κήρυγμά του αναφέρει για τους ναζί κατακτητές: “Άγγελοι στην ψυχή, άγγελοι και στην όψη”. Το λαϊκό κίνημα εξοργίζεται. Η ΕΠΟΝ του στέλνει προσωπική επιστολή, στην οποία του αναφέρει τους σκοπούς της και τα ιδανικά της και του θυμίζει το χριστιανικό του χρέος απέναντι στους σκλάβους του ποιμνίου του. Αυτός όμως ακατάβλητος συνεχίζει το αντι-ΕΑΜικό και αντικομμουνιστικό του παραλήρημα. Προχωρά μάλιστα και ένα βήμα παραπέρα, υποδεικνύει από τον άμβωνα συγκεκριμένα άτομα οργανωμένα, τα οποία αναγκάζονται να βγουν στην παρανομία, καθώς Ιταλοί και Γερμανοί παρακολουθούν με ενδιαφέρον. 

Το ΕΑΜ, στις κινήσεις αυτές απαντά με ακόμα μεγαλύτερο άνοιγμα στις μάζες. Πολλαπλασιάζονται οι οργανωμένη και σχεδιασμένη στρατολογία με σύνθημα: “Εκτός από τους προδότες και τους υπόπτους, όλοι οι άλλοι έχουν θέση στις ΕΑΜικές οργανώσεις”. Η ανταπόκριση του κόσμου, ειδικά στο νομό Λασηθίου είναι μεγάλη. Καθώς, ο δωσιλογισμός σηκώνει κεφάλι σε όλη την Κρήτη, το ΕΑΜ λαμβάνει κεντρική απόφαση για την οργάνωση μαχητικών ομάδων. Οι ομάδες αυτές δρουν ξεχωριστά από τον ΕΛΑΣ, οργανώνονται σε πενταμελείς και μετέπειτα δεκαμελείς ομάδες και υπάγονται απευθείας στις Νομαρχιακές Επιτροπές του ΕΑΜ κάθε νομού. Στη δράση τους μοιάζουν με την ΟΠΛΑ, όμως το Φεβρουάριο του 1944 θα εξελιχθούν στον εφεδρικό ΕΛΑΣ. Πρώτη τέτοια ομάδα βγαίνει, στο βουνό Μεραμπέλλο. 


Η διάλυση της οργάνωσης των αγγλικών ασρμάτων στη Σητεία



Η επαρχεία Σητείας βρίσκεται στο πιο μακρινό ανατολικό άκρο του νησιού, απομονωμένη με μια οροσειρά που σαν τείχος τη χωρίζει από τον υπόλοιπο νομό και την υπόλοιπη Κρήτη. Η επαρχεία μοιάζει με νησί που όλες οι επικοινωνίες του γίνονταν από τη θάλασσα, με καΐκια. Μέσω θαλάσσης επικοινωνούσε με τη Ρόδο, το Ηράκλειο και την Αθήνα. Στο λιμάνι της Σητείας, η παρουσία των Ιταλών κατακτητών ήταν από την αρχή λιγότερο έντονη από ότι στις άλλες επαρχίες και επί Γερμανών ακόμα μικρότερη. Εδώ, οι Άγγλοι πράκτορες βρήκαν ένα ιδανικό σημείο για να οργανώσουν βάση ασυρμάτων. Σε αυτή βοήθησαν και διάφοροι τοπικοί παράγοντες, ορισμένοι από τους οποίους πληρώθηκαν από τους Άγγλους με χρυσές λίρες. Αρχικά, στη Σητεία δημιουργήθηκε ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος Σητείας (ΣΣΣ) και η Πατριωτική Οργάνωση Σητείας (ΠΟΣ), οι οποίες σύντομα συρρικνώθηκαν και πολλά μέλη τους προσχώρησαν στο ΕΑΜ. Ο ασύρματος των Άγγλων βρισκόταν στη Μονή Τοπλού και η τοπική ομάδα Άγγλων είχε ως επικεφαλής της τον ταγματάρχη Χιουζ Σμιθ, που στην πραγματικότητα ήταν ο Μακ Ντίλον. Κοντά του και κοντά στις ασθενικές οργανώσεις βρίσκονταν οι λοχαγοί Χάουερ Στάνλεϋ και Άρθρουρ Χάρλεϋ. Όλοι τους κυκλοφορούσαν σαν απλοί Κρήτες με κρουσάτα μαντίλια στο κεφάλι και μιλούσαν άπταιστα τα ελληνικά, με κρητική διάλεκτο. 

Ωστόσο, στις αρχές του 1944 με αφορμή την εξαφάνιση ενός Γερμανού αξιωματικού στη Σητεία, οι κατοχικές δυνάμεις θα διενεργήσουν εκκαθαριστική επιχείρηση. Με πληροφορίες που πήραν από έναν Αρμένιο καλόγερο της Μονής Τοπλού προχώρησαν σε μαζικές συλλήψεις και διέλυσαν το δίκτυο των Άγγλων, οι οποίοι έμειναν μόνοι τους στα ορεινά της Σητείας. Από την άλλη πλευρά, οι ΕΑΜικές οργανώσεις δέχθηκαν και αυτές σοβαρό πλήγμα στη Σητεία, χωρίς όμως να διαλυθούν. Μετά από ανακρίσεις και βασανιστήρια στον Άγιο Νικόλαο, τα Χανιά και τη Νεάπολη, οι συλληφθέντες δικάστηκαν στο στρατοδικείο Χανίων. Μάρτυρας κατηγορίες εμφανίστηκε ο ιερομόναχος Ερμόλαος. Στη δίκη καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν οι 

Τερψιχόρη Χρυσουλάκη-Βλάχου
Γεννάδιος Συλλιγνάκης – ηγούμενος και μέλος του ΕΑΜ
Καλλίνικος Παπαθανασάκης
Ευμένιος Σταματάκης
Ελένη Μαρκετάκη.

Ο φαρμακοποιός της Σητείας και μέλος του ΕΑΜ Σήφης Σακαδάκης σκοτώθηκε πριν δικαστεί και το σώμα του βρέθηκα κακοποιημένο στη θέση “Μπούφος” του χωριού Σίσι. Ο πράκτορας των Άγγλων Γιάννης Ιωαννίδης σκοτώθηκε από τους Γερμανούς στην προσπάθειά του να διαφύγει στη Μέση Ανατολή στα παράλια της Σητείας. Σε βαριές ποινές φυλάκισης καταδικάστηκαν οι Κοκκινάκης, Θαλασσινός και Μάντακας, όπως και οι αδελφές Μαρκετάκη, οι αδελφές Ελευθεράκη, Κακουράκη και Φραντζέσκου. Ελάχιστοι αθωώθηκαν.

Ο προδότης Ερμόλαος καταδικάστηκε από όλες τις οργανώσεις της Κρήτης σε θάνατο, όμως πριν προλάβουν να τον πιάσουν και να τον εκτελέσουν, πέρασε από δικαστήριο δωσιλόγων και το μεταδεκεμβριανό αστικό κράτος, τον αθώωσε. 

Στη Σητεία, οι Άγγλοι πράκτορες έμεναν πια μόνοι τους, με μοναδική οργάνωση που ακόμα λειτουργούσε, αυτή του τοπικού ΕΑΜ. Σύντομα οργάνωσαν τις επαφές μαζί της, όμως η συνεργασία μεταξύ τους υπήρξε μόνο τυπική, καθώς η επιφυλακτικότητα για τη δράση των Άγγλων στην Ελλάδα είχε ήδη καλλιεργηθεί στις τάξεις του ΕΑΜ. 

Πηγή: Μιχάλης Κοκολάκης, Ανατολική Κρήτη- Κατοχή, Αντίσταση, Εμφύλιος, Γνώσεις, Αθήνα 1980.

Κυριακή, 18 Αυγούστου 2019

Η εξάπλωση του κινήματος στο νομό Λασηθίου - 1942-1943


Αποτέλεσμα εικόνας για εαμ κρητη



H μεγάλη σύσκεψη της Περιφερειακής Επιτροπής του ΚΚΕ Λασηθίου


Η δεύτερη και μεγαλύτερη σύσκεψη της Περιφερειακής Επιτροπής του ΚΚΕ Λασηθίου έλαβε χώρα στις αρχές του Φλεβάρη του 1943, στον Άγιο Νικόλαο. Η σύσκεψη οργανώθηκε με μεγάλη μυστικότητα στο σπίτι του Βαγγέλη Ψαρρού και σε αυτή, έλαβαν μέρος τα εξής στελέχη:

Από την Ιεράπετρα: Παύλος Θεοδωράκης και Μανόλης Κατσανεβάκης
Από τη Σητεία: Κελόβουλος Τσακαλάκης
Από τη Νεάπολη: Μανόλης Καλλιατάκης και Μιχάλης Κοκολάκης
Από τον Άγιο Νικόλαο: Σωκράτης Διαμαντόπουλος, Νίκος Συμβουλάκης, Μανόλης Κατσούλης και Αθηνά Δεσποτάκη

Εισηγητής της σύσκεψης υπήρξε ο Αντώνης Δουραχαλής, ο γνωστός “Λευτέρης” της Κρήτης. Η σύσκεψη ξεκίνησε με κριτική και αυτοκριτική και λήφθηκαν αποφάσεις για την περαιτέρω ανάπτυξη και μαζικοποίηση του αγώνα και των οργανώσεων του ΕΑΜ. Μια τέτοια σύσκεψη παράνομων και καταδιωκόμενων αγωνιστών, ακριβώς κάτω από τη μύτη των αρχών κατοχής, στον Άγιο Νικόλαο, όπου εδράζονταν πάνω από 1000 Ιταλοί ήταν πραγματικά άθλος και αποδεικνύει την ποιότητα δράσης των οργανώσεων του ΚΚΕ στο νομό. Η μετακίνηση των συμμετεχόντων απαιτούσε τότε ειδική άδεια των αρχών κατοχής και ήταν δύσκολη και επικίνδυνη. Σε αυτό σπουδαία βοήθεια προσέφερε ο λαός όλων των χωριών και πόλεων του Λασηθίου που προστάτευσε και βοήθησε τα μετακινούμενα στελέχη του ΚΚΕ, αλλά και τα απλά κομματικά μέλη του νομού που έλαβαν και εφάρμοσαν υψηλά μέτρα επαγρύπνησης.


Η εξάπλωση των οργανώσεων του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ


Με γνώμονα την παραπάνω πολιτική απόφαση του ΚΚΕ και ανάλογη απόφαση του ΕΑΜ Λασηθίου, η άνοιξη του 1943 σηματοδοτεί την εξάπλωση και μεγέθυνση των κομματικών οργανώσεων του ΚΚΕ και του ΕΑΜ. Ιδιαίτερη βάση δίνεται στην ενίσχυση και την οργανωτική εξάπλωση και του ΕΛΑΣ, που ως τότε στο νομό μετρά αρκετούς μαχητές. Έτσι, το καλοκαίρι του 1943 συγκροτείται με βάση την ορεινή περιοχή των Χανίων το αρχηγείο του ΕΛΑΣ Κρήτης, με επικεφαλής το στρατηγό Μάντακα. Ως το τέλος του 1943, θα συγκροτηθεί η 5η Μεραρχία του ΕΛΑΣ, με επικεφαλής της το στρατηγό Γρηγόρη Κοντεκάκη. 

Στο Ρέθυμνο, επικεφαλής του ΕΛΑΣ τοποθετείται ο καπετάνιος Λεμονιάς και στο επιτελείο του τοποθετούνται οι Τρουλινός και Στρατής Βελουδάκης. Στο νομό Ηρακλείου επικεφαλής του ΕΛΑΣ τοποθετείται ο Γιάννης Ποδιάς, με τους Παντραμάνη, Γιώργο Σμπώκο και άλλους, να συγκροτούν το επιτελείο του. Στο νομό Λασηθίου επικεφαλής του ΕΛΑΣ ορίζεται ο Νίκος Σαμαρείτης και πολιτικός και στρατιωτικός υπεύθυνος ο στρατιωτικός γιατρός Γιώργης Παπαμάστορας, με το ψευδώνυμο “Γερουλάνος”. Βάση εξόρμησης του ΕΛΑΣ Λασηθίου αποτελεί η ορεινή περιοχή της Δίκτης και ειδικά η επαρχεία της Βιάννου. Η δημιουργία του ΕΛΑΣ Κρήτης ξεσηκώνει τις έντονες αντιδράσεις των Άγγλων πρακτόρων που σπάνε την ενότητα που υπήρχε από την αρχή σε όλα τα αντάρτικα τμήματα του νησιού. Από εδώ ξεκινά η επίσημη διάσπαση της Εθνικής Οργάνωσης Κρήτης (ΕΟΚ) με τον ΕΛΑΣ.

Τα λασηθιώτικα βουνά αποτελούν πάντα τον πιο ασφαλή τόπο για τους καταδιωκόμενους αγωνιστές και του νομού Ηρακλείου από τη δολοφονική μανία των ναζί κατακτητών, των προδοτών και των δωσιλόγων του Σούμπερτ. Στα χωριά γύρω από τις ρίζες των βουνών του Λασηθίου οι οργανώσεις του ΕΑΜ, του ΚΚΕ και της ΕΠΟΝ αγκαλιάζουν σχεδόν το σύνολο των κατοίκων. Στις Μάλες έδρα του ΕΑΜ είναι το σπίτι του γιατρού Χουρδάκη, τα χωριά Χριστός, Παρσάς, Καλαμαύκα, Ανατολή και Κρούστας είναι σύσσωμα οργανωμένα στο ΕΑΜ και το ΚΚΕ, με επικεφαλής την οικογένεια Ρουκουνάκη. Το χωριό Καμινάκι συσπειρωμένο στο ΕΑΜ, με πρωτοπόρα την Ελευθερία Σκυβαλάκη. Ο Ζαχαρίας Κυριακάκης οργανώνει μαζικά το χωριό Μαρμακέτο. Στο Λασήθι, πρωτοστατούν οι οικογένειες Χρυσού και Φαρσάρη. Στο Βραχάσι, ο κομμουνιστής Μιχάλης Κοσμαδάκης. Όλοι αυτοί οι τόποι συνθέτουν μια ελεύθερη ζώνης σταθερής επικοινωνίας και εφοδιασμού του Λασηθιώτικου ΕΛΑΣ, που λημεριάζει στο Σελεκάνο, τη Λάπαθο, το Καθαρό και το Λάζαρο.

Παράλληλα, στις αρχές του καλοκαιριού του 1943 ξεπερνιέται και η πολιτική αντίθεση του ΕΑΜ Λασηθίου με τον ΕΛΑΣ του νομού. Παράγοντες του ΕΑΜ, καθώς στο νομό οι κατακτητές δεν έχουν προβεί σε εκτενή δολοφονικά πογκρόμ και αυθαιρεσίες, είναι αντίθετοι με την ανάπτυξη μαζικού αντάρτικου. Στην επίλυση αυτού του προβλήματος πρωτοστατεί ο Ρούσσος Κούνδουρος και ο Νίκος Σαμαρείτης. Ο ηγέτης του τοπικού ΕΛΑΣ Νίκος Σαμαρείτης, επικεφαλής των καταδιωκόμενων του ΕΛΑΣ, θα μεταβεί με μεγάλο κίνδυνο στη Νεάπολη, όπου θα συναντηθεί με σειρά στελεχών και εκπροσώπων του ΕΑΜ, προερχομένων κυρίως από τα μεσαία στρώματα και τον προπολεμικό πολιτικό χώρο των Φιλελευθέρων. Ολοκληρωμένος κομμουνιστής, ιδεολογικά καταρτισμένος, ήρεμος, ευέλικτος και διορατικός, ο Σαμαρείτης θα διαλύσει κάθε ιδεολόγημα και θα αναδείξει την αναγκαιότητα για μαζικό εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα στο νομό. Πρώτος πείθεται ο Ρούσσος Κόυνδουρος, του οποίου το πολιτικό και κοινωνικό έρεισμα είναι μεγάλο σε όλο το νομό. Ο ίδιος θα αναλάβει την οργάνωση των συναντήσεων του Σαμαρείτη και με άλλα στελέχη του ΕΑΜ, όπως οι αξιωματικοί Μυλωνάκης και Πιτυκάκης. Όλοι αναμένουν να συναντήσουν κάποιον αστοιχείωτο παλληκαρά, όμως ο Σαμαρείτης θα τους διαψεύσει. Συναντούν έναν καθόλα ενημερωμένο και οξυδερκή αξιωματικό στρατού.

Έτσι, εξασφαλίζεται για μια ακόμα φορά η ενότητα του λαού, στο νομό Λασηθίου και επιτυγχάνεται η μαζικοποίηση των οργανώσεων του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ και του ΚΚΕ.

Πηγή: Μιχάλης Κοκολάκης, Ανατολική Κρήτη- Κατοχή, Αντίσταση, Εμφύλιος, Γνώσεις, Αθήνα 1980.

Σάββατο, 17 Αυγούστου 2019

Οι πρώτες προσπάθειες οργάνωσης του ΚΚΕ και του ΕΑΜ στο νομό Λασηθίου - 1941-1942

Στην σειρά άρθρων μας που θα ακολουθήσουν στο προσεχές διάστημα, θα ασχοληθούμε με τη σταδιακή οργάνωση του ΚΚΕ και του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην περιοχή της ανατολικής Κρήτης, στην περίοδο 1941-1944 και θα περιγράψουμε συνοπτικά τα βήματα που ακολουθήθηκαν για τη σύσταση και το άνδρωμα του εθνικοαπελευθερωτικού και ταξικού κινήματος.





Η πρώτη ανασυγκρότηση των οργανώσεων του ΚΚΕ και η σύσταση των πρώτων οργανώσεων του ΕΑΜ

Την άνοιξη του 1942, το στέλεχος του ΚΚΕ Αντώνης Δουραχαλής καταφθάνει στην κατοχική Κρήτη με το ψευδώνυμο “Λευτέρης”. Ο Δουραχαλής ήταν εξόριστος στη Γαύδο και είχε δραπετεύσει μαζί με άλλους συντρόφους του, μετά την κατάρρευση της Κρήτης. Το γραφείο περιοχής Κρήτης του ΚΚΕ του είχε δώσει την εντολή να οργανώσει και να ανασυγκροτήσει τις κομματικές οργανώσεις στο νομό Λασηθίου. Ο Λευτέρης ήταν εργάτης από την Καλαμάτα Μεσσηνίας, παλαίμαχος κομμουνιστής, που είχε συλληφθεί από τη Δικτατορία του Μεταξά, το 1937 και είχε εκτοπιστεί στη Γαύδο.

Ο Αντώνης Δουραχαλής διέθετε αξιόλογη οργανωτική πείρα. Αεικίνητος, πολιτικά καταρτισμένος, σκληραγωγημένος στην παρανομία και τους αγώνες, διέθετε απεριόριστη εμπιστοσύνη στο Κόμμα και για τη νεολαία του νομού αποτελούσε ενσάρκωση του πραγματικού, ολοκληρωμένου κομμουνιστή. 

Ξεκινώντας από τη Βιάννο, όπου ανασυγκρότησε την κομματική οργάνωση του ΚΚΕ, ο Δουραχαλής έφυγε πεζοπορώντας, παράνομος και εφοδιασμένος με μια πλαστή ταυτότητα έφτασε μερικές ημέρες μετά στην Ιεράπετρα. Στην Ιεράπετρα, το ΚΚΕ διέθετε ήδη από το 1941 μια σημαντική κομματική οργάνωση, την οποία ο Δουραχαλής θα αναμορφώσει σε κομματική επιτροπή, τοποθετώντας επικεφαλής τους: Παύλο Θεοδωράκη τραπεζικό υπάλληλο, Μανόλη Κατσανεβάκη φοιτητή, Μαρία Λιουδάκι δασκάλα, Μανόλη Κατσανεβάκη έμπορο και Γιώργη Χριστοφιδάκη, εργάτη.

Παράλληλα, ο Δουραχαλής είχε μαζί του συστατικά σημειώματα που είχαν συνταχθεί το 1935 και κατέγραφαν τους δημοκράτες και προοδευτικούς πολίτες της Ιεράπετρας που βρίσκονταν κοντά στην ιδεολογία του Κόμματος και θα μπορούσαν είτε να οργανωθούν, είτε να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στον απελευθερωτικό αγώνα. Στην πραγματικότητα, τα σημειώματα αυτά είχε συντάξει ο Ναπολέων Σουκατζίδης που εργαζόταν προπολεμικά ως λογιστής στο εργοστάσιο “Μίνως” και υπήρξε στέλεχος του τοπικού Εργατικού Κέντρου. Από τα πρόσωπα αυτών των συστατικών σημειωμάτων θα δημιουργηθεί αργότερα ο πρώτος πυρήνας του ΕΑΜ Ιεράπετρας.

Επόμενος σταθμός του Δουραχαλή υπήρξε ο Άγιος Νικόλαος. Αποφεύγοντας τους αμαξιτούς δρόμους, ο Λευτέρης θα φτάσει εκεί με τα πόδια, μετά από ημέρες. Στην πόλη συναντιέται με παλιά κομματικά μέλη, που είχαν οργανωθεί προπολεμικά από τον κομμουνιστή Βαγγέλη Κτιστάκη. Ο Δουραχαλής θα συστήσει και εδώ κομματική επιτροπή με επικεφαλής το Σωκράτη Διαμαντόπουλο και το Νίκο Συμβουλάκη. Ο Δουραχαλής θα συναντηθεί επίσης με τους Γιάννη Κουτάντο, Γιάννη Ρουκουνάκη, Μανόλη Κατσούλη και Αθηνά Δεσποτάκη, όλοι παλιά μέλη του ΚΚΕ και θα τους αναθέσει διάφορα καθήκοντα και ευθύνες.

Το Μάρτιο του 1942, ο Δουραχαλής θα φτάσει, ξανά με τα πόδια στη Νεάπολη, όπου θα συγκροτήσει την εκεί κομματική επιτροπή, με επικεφαλής το Μανόλη Καλλιατάκη δικηγόρο, το Μιχάλη Κοσμαδάκη και τον υπάλληλο Κλέαρχο Ρυακιωτάκη. Στη Νεάπολη, ο Μιλτιάδης Πορφυρογένης έχει ήδη συστήσει την τοπική επιτροπή του ΕΑΜ, αλλά και την οργάνωση νέων της ΟΚΝΕ.

Στα τέλη Μαρτίου του 1942, μέριμνα των κομματικών οργανώσεων του νομού, ξεκινούν να φθάνουν και τα πρώτα κομματικά έντυπα από την Αθήνα. Στο νομό Λασηθίου φθάνουν οι αποφάσεις της 7ης, 8ης και 9ης Ολομέλειας και προκαλούν ενθουσιασμό. Παράλληλα, οι οργανώσεις του ΕΑΜ ξεκινούν να εδραιώνονται. Χάρη στο Δουραχαλή εξασφαλίζεται σταθερή σύνδεση και δέσιμο ανάμεσα στις οργανώσεις του ΚΚΕ και του ΕΑΜ στην Ιεράπετρα, τον Άγιο Νικόλαο και όλα τα χωριά έως τη Νεάπολη. Αναλαμβάνοντας ο ίδιος τη θέση του γραμματέα της Περιφερειακής Επιτροπής του ΚΚΕ στο νομό, ο Δουραχαλής θα αναλάβει τη συγκρότηση νομαρχιακού οργάνου του ΚΚΕ με επικεφαλής τους Σωκράτη Διαμαντόπουλο, Νίκο Συμβουλάκη, Γιάννη Ρουκουνάκη, Μανόλη Κατσούλη, Μανόλη Καλλιατάκη και Παύλο Θεοδωράκη.

Η πρώτη παράνομη συνεδρίαση του γραφείου της ΠΕ του ΚΚΕ Λασηθίου έγινε με μεγάλη μυστικότητα στο δικηγορικό γραφείο του Μανόλη Καλλιατάκη στη Νεάπολη. Η συγκέντρωση τόσων ανθρώπων στον ίδιο χώρο δικαιολογήθηκε στις κατοχικές αρχές από το γεγονός ότι η Νεάπολη ήταν τότε έδρα των δικαστικών αρχών του νομού. Στη συνεδρίαση τίθενται τα καθήκοντα της στρατολογίας νέων μελών και του αγώνα με συνθήματα: “Ψωμί-Ζωή-Λευτεριά-Λαοκρατία” και “Δώστε άσυλο σε κάθε καταδιωκόμενο από τον κατακτητή”. Το τελευταίο αφορά στους δεκάδες καταδιωκόμενους ενόπλους Κρήτες, που είχαν καταφύγει στα βουνά του νομού, μετά τη Μάχη της Κρήτης και έμπαινε έντονο το ζήτημα της διάσωσης, στρατολόγησης και υποστήριξής τους.

Τις ημέρες εκείνες δημιουργείται στο νομό Λασηθίου και ο πρόδρομος της Εθνικής Αλληλεγγύης, με το νόμιμο τίτλο “Εθνική Οργάνωση Χριστιανικής Αλληλεγγύης” - ΕΟΧΑ. Η ΕΟΧΑ θα αναλάβει την τοποθέτηση δοχείων λαδιού σε κάθε λιοτρίβι για τους καταδιωκόμενους αγωνιστές, ενώ θα συλλέξει ανάλογη βοήθεια για τους κρατούμενους του ναζιστικού στρατοπέδου στην Κρουσταλλένια και στις φυλακές. Η ανταπόκριση του λαού είναι μεγάλη. Επικεφαλής της οργάνωσης ΕΟΧΑ υπήρξε αρχικά ο Ρούσσος Κούνδουρος και μετέπειτα η Μαρία Πιτυκάκη, η Ελένη Λιουδάκη, η Κατίνα Δημητρίου, η Μαρίκα Μαγκώνη. Σταδιακά, η οργάνωση απλώθηκε σε όλες τις γυναίκες του νομού και αποκτά σημαντικό έρεισμα στο λαό.

Την Πρωτομαγιά του 1942 οργανώνεται η πρώτη μαζική εκδήλωση, με την υπόδειξη του Μιλτιάδη Πορφυρογένη, στη θέση Βιγλί της Νεάπολης. Πήραν μέρος 20-30 άτομα και ο γραμματέας, δικηγόρος Καλλιατάκης. Για πρώτη φορά τραγουδήθηκε το πρωτομαγιάτικο τραγούδι της εργατιάς: "Πρωτομαγιά, νέα ζωή, όλος ο κόσμος τη γιορτάζει, έτσι και η ιδέα η τρανή, όλον τον κόσμο αγκαλιάζει".

Στα τέλη του καλοκαιριού του 1942, ο Λευτέρης έρχεται ξανά στη Νεάπολη από τον Άγιο Νικόλαο και θέτει το ζήτημα της έκδοσης κομματικής εφημερίδας με το όνομα "Μάχη". Σχέδιο είναι η εφημερίδα να εκδίδεται σε τουλάχιστον 100 αντίτυπα. Η ΕΑΜική εφημερίδα "Εμπρός" έχει ήδη ξεκινήσει να εκδίδεται γραμμένη με καρμπόν, στο χέρι. Εκδιδόταν από τον καλλιγράφο Γιώργο Τσαμπαρλάκη στο παράσπιτο του Γιάννη Παυλάκη. Όμως για την εφημερίδα που το Κόμμα χρειάζεται απαιτείται γραφομηχανή και πολύγραφος. Το πρόβλημα αναλαμβάνει να λύσει ο χημικός Γιώργος Τσαμπαρλάκης. Σε πλαίσιο από ξύλο, γύρω από μια ξύλινο πλάκα χυνόταν ζωική πηκτή. Οι σελίδες που γράφονταν με χημική μελάνη αποτυπώνονταν εκεί και μπορούσες έτσι να τυπώσεις μέχρι και 60 φύλλα. Το μειονέκτημα της μεθόδου αυτής βρισκόταν στο ότι η εφημερίδα έπρεπε αρχικά να γραφεί με το χέρι, γιατί δεν υπήρχε γραφομηχανή, για αυτό κανένα φύλλο της δεν έπρεπε να πέσει στα χέρια του κατακτητή ή των συνεργατών του.

Αργότερα, θα οργανωθεί ένας υποτυπώδης τεχνικός μηχανισμός με 2-3 ποδήλατα παλιά, που ανέλαβε να τα συντηρεί ο Μανόλης Φρουδάς, μόνιμος σύνδεσμος με το ΚΚΕ. Η "Μάχη" ξεκίνησε έτσι να εκδίδεται 2 φορές το μήνα έως το 1944 και την Απελευθέρωση. Το μελάνι και το χαρτί κλέβονταν από το ιταλικό τυπογραφείο, από κομμουνιστές τυπογράφους που δούλευαν εκεί.

Άλλο σημαντικό οργανωτικό ζήτημα υπήρξε αυτό των συνδέσμων των ΕΑΜικών και κομματικών οργανώσεων από περιοχή σε περιοχή. Δεκάδες άνδρες και γυναίκες αγωνίστηκαν σε αυτό το δύσκολο και επικίνδυνο πόστο διανύοντας καθημερινά δεκάδες χιλιόμετρα. Οι δρόμοι που ακολουθούσαν οι σύνδεσμοι για τις εμπιστευτικές δουλειές ήταν τα μονοπάτια, μέσω των οποίων απόφευγαν τους σταθμούς ελέγχου και τα μπλόκα. Από τη Νεάπολη για το Ηράκλειο περνούσαν από τη θέση Μπαλωθιές, δεξιά του βουνού Καλαρύτη, για να αποφεύγουν το φυλάκιο του Αη-Γιώργη του Σελινάρη ή από τον Αη-Γιώργη το Βραχασιώτη και μετά στη διαδρομή Κράσι, Πεδιάδα, Ηράκλειο. Για την Ιεράπετρα, οι διαδρομές περνούσαν διαμέσου των χωριών Κρούστα, Πρίνα και Μεσελέροι.

Σε ότι αφορά τις ομάδες των ενόπλων καταδιωκόμενων που είχαν καταφύγει στα βουνά μετά τη Μάχη της Κρήτης, ανάμεσά τους υπήρξαν αρκετοί κομμουνιστές οι οποίοι ήρθαν σύντομα σε επαφή με τις οργανώσεις του ΚΚΕ και του ΕΑΜ. Αυτοί ήταν οι Νίκος και Μιχάλης Σαμαρείτης, ο Γιάννης Ποδιάς, ο Δημήτρης Παππάς ή Παπαράφτης, ο Βασίλης Πλαγιωτάκης και τα αδέλφια Ξυλούρη. Αρχικά βρέθηκαν σε κοινή συνεννόηση με άλλους ενόπλους όπως οι Μπαντουβάδες, ο Παντραμάνης και ο Πετρακογιώργης και δρούσαν με ενιαίο τρόπο. Την τροφοδοσία και την ενημέρωσή τους είχαν αναλάβει οι οργανώσεις του ΕΑΜ. Παράλληλα, οι ένοπλοι αυτοί απέκτησαν επαφές με τους Άγγλους πράκτορες που βρίσκονταν σε κρυφές βάσεις ασυρμάτων στα ορεινά της Κρήτης και είχαν αποδεχθεί όλοι τον αγώνα για απελευθέρωση, την απόκρουση της επιστροφής του βασιλιά και των καθεστωτικών παραγόντων της 4ης Αυγούστου. Πρακτικά αποδέχονταν το πρόγραμμα του ΕΑΜ, καθώς ο διχασμός που αργότερα προκάλεσαν οι Άγγλοι δεν είχε ακόμη ξεκινήσει.

Πηγή: Μιχάλης Κοκολάκης, Ανατολική Κρήτη- Κατοχή, Αντίσταση, Εμφύλιος, Γνώσεις, Αθήνα 1980.